Το Απόρρητο Έγγραφο του 1897: Η Αγγλική Εταιρεία Santa Laura ως Προπέτασμα για τις Κρύπτες του Άθω

 

Ένα συγκλονιστικό ιστορικό ντοκουμέντο μέσα από τα αρχεία της Εθνικής Εταιρείας του 1897, επιβεβαιώνει περίτρανα πώς η στρατηγική με την οποία οι αγωνιστές χρησιμοποιούσαν μυστικά περάσματα, κρησφύγετα και τις προεπαναστατικές κρύπτες της Χαλκιδικής, συνεχίστηκε και στα μετέπειτα επαναστατικά κινήματα της Μακεδονίας.

Ιερά Μονή Μεγίστης Λαύρας ( Ernest de Caranza1853)

Μια απόρρητη επιστολή με το σχέδιο εγκαταστάσεως αντάρτικης βάσεως στον Άθω. Από τα εναπομείναντα αρχεία της Εθνικής Εταιρείας η παρακάτω επιστολή από το Λονδίνο, προς την ΕΕ με παραλήπτη τον Μιχαήλ Μελά, τον πατέρα του Παύλου Μελά και τότε πρόεδρο της Εθνικής Εταιρείας.

Σημείωση: Αν και έγινε προσπάθεια, δεν ανευρέθηκε η επιστολή της 27 Φεβρουαρίου την οποία αναφέρει ότι είχε παραλάβει από την ΕΕ και η παρούσα αποτελεί την απάντηση.

Στην επιστολή αυτή, ένας Άγγλος υπήκοος ο Milton Corrie προτείνει ένα ιδιοφυές σχέδιο: Να ιδρυθεί μια εμπορική Αγγλική Εταιρεία με το όνομα "Αγία Λάυρα", η οποία υποτίθεται ότι θα έκανε εξόρυξη σε λατομεία και μεταλλεία στο Άγιο Όρος, στον Άθω. Στην πραγματικότητα, πίσω από τις νόμιμες εργασίες της εταιρείας και τις αποθήκες της, θα δημιουργούνταν μια ολόκληρη αντάρτικη βάση επιμελητείας, με κρύπτες για όπλα και πολεμοφόδια, προστατευμένη κάτω από την αγγλική σημαία, όπου οι Οθωμανοί δεν θα μπορούσαν να κάνουν εύκολα έρευνες.

Οι Θηρευτές της είδησης ενάντια στο εθνικό συμφέρον

Λαμβάνοντας αφορμή από μια ανακοίνωση της Εθνικής Εταιρείας, πιθανόν τον Αύγουστο του 1896 (την οποία παραθέτω αυτούσια παρακάτω, με την ορθογραφία της εποχής της), βλέπουμε πώς το κυνήγι της είδησης μπορεί να αποβεί μοιραίο. 

Η ανακοίνωση εκείνη παρακαλούσε θερμά τους Έλληνες δημοσιογράφους να μην δημοσιεύουν πληροφορίες εθνικής σημασίας. Οι εφημερίδες της εποχής, στην προσπάθειά τους να βγάλουν ειδήσεις, προανήγγειλαν την προετοιμασία των αντάρτικων σωμάτων και αποκάλυπταν απόρρητες πληροφορίες σχετικά με τον οπλισμό, τη δύναμη και τα ακριβή σημεία εισόδου τους στη Μακεδονία. 

 

Εδώ παρατηρείται ένα τραγικό παράδοξο: την ίδια ώρα που κάποιοι θυσίαζαν ακόμη και τη ζωή τους για την απελευθέρωση των σκλαβωμένων αδελφών τους, πολλοί δημοσιογράφοι, μπροστά στον βωμό της είδησης, δεν τηρούσαν κανέναν κανόνα ασφαλείας. Δυστυχώς, εξαιτίας αυτών των διαρροών, τμήματα ανταρτών εντοπίστηκαν, καταστράφηκαν εντελώς και αποδεκατίστηκαν από τον οθωμανικό στρατό. 

Οι προεπαναστατικές κρύπτες της Χαλκιδικής: Όταν οι χάρτες του αγώνα έγιναν μύθοι χρυσοθήρων

 

Αφορμή για αυτή την ανάρτηση στάθηκε η ανάγνωση ενός κειμένου που αφορούσε τον τρόπο λειτουργίας των προεπαναστατικών ομάδων της Κεντρικής Μακεδονίας, κατά την προετοιμασία τους για την επικείμενη Επανάσταση και την αποτίναξη του οθωμανικού ζυγού υπό τις οδηγίες της Φιλικής Εταιρείας.

Ήδη από το 1815 είχαν δημιουργηθεί οι κατάλληλες συνθήκες για την οργάνωση του δικτύου των Φιλικών μεταξύ των προεπαναστατικών ομάδων, με ηγήτορες όπως ο Εμμανουήλ Παπάς στη Χαλκιδική. Ηγέτες επίσης όπως ο Νικοτσάρας, ο Γεωργάκης Ολύμπιος, οι Λαζαίοι, ο Τζαχείλας και πολλοί άλλοι, που έδρασαν στα αρματολίκια του Ολύμπου αλλά και στη Χαλκιδική, είχαν ανοίξει τον δρόμο για την Επανάσταση με τη λειτουργία των κατάλληλων δικτύων.

Οι κρύπτες του αγώνα μέσα σε σπήλαια

Οι πολιτικοστρατιωτικές συνθήκες και το γεωγραφικό σκηνικό

Οι εκκαθαριστικές επιχειρήσεις του Αλή Πασά εναντίον της κλεφτουριάς και των αρματολών του Ολύμπου ήταν το σημείο εκείνο που ώθησε τους ηγέτες αρκετών ομάδων να συνασπιστούν και να οργανωθούν σε μια ενιαία δομή για την προετοιμασία της εξέγερσης. Το καταλληλότερο έδαφος, μετά τους διωγμούς του 1818 και 1819, ήταν η ημιαυτόνομη περιοχή της Βόρειας και Κεντρικής Χαλκιδικής.

Στα λημέρια του Ολύμπου: Το αόρατο δίκτυο και η άγνωστη ζωή των κλεφτών

Άραγε πώς να ζούσαν και να δρούσαν οι Κλέφτες πριν από την Επανάσταση του 1821;

Όταν σκεφτόμαστε τους Κλέφτες της Τουρκοκρατίας, το μυαλό μας πάει συχνά σε μοναχικούς πολεμιστές, περισσότερο δε μάλλον σε ληστές που δρούσαν στα βουνά και κρύβονταν σε σπηλιές. Η πραγματικότητα, όμως, είναι τελείως διαφορετική. Ειδικά γύρω στα 1800 και πριν από την Επανάσταση του 1821, στον Όλυμπο αλλά και στα διπλανά βουνά, όπως τα Χάσια, τα Πιέρια και τον Κίσσαβο, η ζωή τους ήταν πολύ πιο συναρπαστική από ό,τι μπορούμε εμείς σήμερα να φανταστούμε.

Θέα του Ολύμπου από ανατολικά 

Οι Κλέφτες ζούσαν σε οργανωμένες ομάδες που δεν ήταν απλοί αντάρτες των βουνών, αλλά ένα συγκροτημένο σύστημα μέσα στο βουνό, βασισμένο σε κανόνες, στρατηγική και την απόλυτη πειθαρχία.

Μια μυστηριώδης επιστολή στα αρχεία της Εθνικής Εταιρείας (1897)

 

Από τα αρχεία της Εθνικής Εταιρείας προέρχεται το παρακάτω κείμενο, όπως αυτό απεστάλη τον Μάρτιο του 1897. Άγνωστη παραμένει η έκβαση του θέματος, μιας και το μεγαλύτερο μέρος των αρχείων της Εταιρείας έχει χαθεί.

Η Εθνική Εταιρεία 

Ηταν μια στρατιωτική οργάνωση που συστάθηκε τον Νοέμβριο του 1894 από χαμηλόβαθμους Έλληνες στρατιωτικούς με σκοπό «την αναζωπύρωσιν του εθνικού φρονήματος, την επαγρύπνησιν επί των συμφερόντων των δούλων Ελλήνων και την παρασκευήν της απελευθερώσεως αυτών διά πάσης θυσίας», κατά βάση έναντι του βουλγαρικού κινδύνου στη Μακεδονία. Η Εταιρεία διαλύθηκε το 1899, μετά τον ατυχή πόλεμο του 1897.

Ιδρυτικά μέλη της υπήρξαν οι στρατιωτικοί: Χρ. Σολιώτης, Πέτρος Λυκούδης, Νικόστρατος Καλομενόπουλος και Αλ. Σοφιανός. 

Αργότερα προσχώρησαν ως μέλη όχι μόνο στρατιωτικοί αλλά και απλοί πολίτες, καθηγητές πανεπιστημίου, δικαστικοί, λογοτέχνες κ.λπ., όπως: ο ταγματάρχης Δαγκλής, ο Ιωάννης Μεταξάς, ο Λ. Φωτιάδης, ο Γ. Σουλιώτης, ο Κ. Πάλλης, ο Παύλος Μελάς, ο Σπυρίδων Λάμπρος, ο Νικόλαος Πολίτης, ο Ιωάννης Χατζιδάκης, ο Ανδρέας Καρκαβίτσας, ο Γρηγόριος Ξενόπουλος, ο Νικόλαος Λύτρας και ο Κωστής Παλαμάς.

Η Μυστηριώδης Επιστολή

Το κείμενο της επιστολής που διασώθηκε, με ημερομηνία 2 Μαρτίου 1897, έχει ως εξής:

«Προς την Εθνικήν Εταιρείαν»

Σας εξορκίζω εις το όνομα της Πίστεως και της Πατρίδος, εάν αρχίσετε τον αγώνα τον προς απελευθέρωσιν των υποδούλων Ελλήνων, να με καλέσετε ενώπιόν σας να υποβάλω τας ιδέας μου, αι οποίαι συνίστανται όχι εις την χρήσιν του όπλου αλλ' εις Μηχάνημα καταστρεπτικότατον, η προμήθεια του οποίου απαιτεί δεκαήμερον χρόνον.