Κενάν Μεσσαρέ: Ο ζωγράφος των Ελληνικών θριάμβων και η «σιωπηλή» διαχωριστική γραμμή του καμβά του

Όταν η Ιστορία Αποκτά Χρώμα

Η επίσημη Ιστορία συχνά αρκείται στην ψυχρή καταγραφή των ημερομηνιών, των στρατιωτικών ελιγμών και των συνθηκών. Υπάρχουν όμως στιγμές που οι σελίδες της αποκτούν πρόσωπο, συναίσθημα και χρώμα μέσα από την τέχνη.

Μια τέτοια πλούσια δεξαμενή ιστορικής μνήμης αποτελεί η συλλογή πινάκων του Κενάν Μεσσαρέ, διάσπαρτη σε πολεμικά μουσεία (όπως το Πολεμικό Μουσείο Αθηνών, το Στρατιωτικό Μουσείο στο Χάνι Εμίν Αγά, το Γ' Σώμα Στρατού, Στρατιωτικές Λέσχες) και ιδιωτικές συλλογές, αν και αρκετές ακουαρέλες του χάθηκαν στις λαίλαπες της Κατοχής και του Εμφυλίου.

Η μελέτη του έργου του φέρνει τον ερευνητή πρόσωπο με πρόσωπο με έναν άνθρωπο που αποτελεί από μόνος του ένα συγκλονιστικό ιστορικό παράδοξο.

Από Υπασπιστής του Ταχσίν Πασά, εικονογράφος του Ελληνικού Στρατού

Ο Κενάν Μεσσαρέ δεν ήταν ένας συνηθισμένος ζωγράφος. Ήταν ο πρωτότοκος γιος του Χασάν Ταχσίν Πασά, του Οθωμανού διοικητή που υπέγραψε την παράδοση της Θεσσαλονίκης στον Ελληνικό Στρατό τον Οκτώβριο του 1912, ενώ η μητέρα του ήταν Ελληνίδα.

Έχοντας σπουδάσει στη Γαλλία, αρνήθηκε τη στρατιωτική καριέρα που οραματιζόταν ο πατέρας του, ακολουθώντας το έμφυτο ταλέντο του στη ζωγραφική. Κατά τους Βαλκανικούς Πολέμους υπηρέτησε ως υπασπιστής του πατέρα του, ζώντας τα γεγονότα από τα σπλάχνα του οθωμανικού στρατηγείου.

Μετά την απελευθέρωση, επέλεξε να μείνει στην Ελλάδα, έλαβε την ελληνική υπηκοότητα και εργάστηκε αρχικά για τη χαρτογράφηση των νέων συνόρων της χώρας. Το 1934 παντρεύτηκε τη Ραφέτ, κόρη του Μουσταφά Πασά Ιωαννίνων, και εγκαταστάθηκε στα Γιάννενα (στην οδό Ναπολέοντος Ζέρβα). Αν και το σπίτι του δεν σώζεται σήμερα, η χαρακτηριστική εξώπορτά του αποξηλώθηκε το '70 και εντοιχίστηκε ως είσοδος στη Ζωσιμαία Παιδαγωγική Ακαδημία, ενώ η πόλη των Ιωαννίνων τον τίμησε δίνοντας το όνομά του σε κεντρική οδό.



Φωτογραφία : Πορτραίτο του Κενάν Μεσσαρέ 

Οι Άταφοι Ήρωες του ’40 και η «Μάνα των Πεσόντων»: Η ιστορία της Ερμιόνης Μπρίγκου στη Χειμάρρα

 

Η Ιερή Υποχρέωση απέναντι στους Νεκρούς

Τώρα που τα φώτα των εορταστικών εκδηλώσεων της 28ης Οκτωβρίου έσβησαν, η σκέψη στρέφεται σε μια ανοιχτή πληγή που για δεκαετίες η ελληνική πολιτεία άφησε στη σιωπή: το δράμα των άταφων νεκρών πολεμιστών του Έπους του 1940.

Η Αρχαία Υποθήκη και το Ιερό Χρέος της Ταφής

Από την αυγή του ελληνικού πολιτισμού, η απόδοση ταφικών τιμών στους νεκρούς του πολέμου δεν αποτελούσε μια απλή συναισθηματική πράξη, αλλά μέγιστη ηθική υποχρέωση και ατελεύτητο θεϊκό νόμο. Στην αρχαία Ελλάδα, η Πολιτεία μεριμνούσε ώστε κανένας μαχητής να μην αφεθεί στο πεδίο της μάχης. Έτσι διοργανώνονταν οι δημόσιες ταφές και αποδίδονταν οι τιμές ακόμα και στους ηττημένους. Η άρνηση ή η αμέλεια της ταφής θεωρούνταν η απόλυτη ύβρις, μια κηλίδα που βάραινε τη συλλογική συνείδηση.

Κι όμως, στον 20ό αιώνα, μετά τις ηρωικές στιγμές του Έπους του 1940 στα κακοτράχαλα βουνά της Βορείου Ηπείρου, η νεότερη πολιτεία άφησε μια ανοιχτή πληγή: περίπου 8.000 Έλληνες στρατιώτες και αξιωματικοί παρέμειναν για δεκαετίες άταφοι ή πρόχειρα θαμμένοι εκεί που έπεσαν (στην Κλεισούρα, την Τρεμπεσίνα, το Τεπελένι και τη Χειμάρρα).

Εκεί όπου οι επίσημοι θεσμοί σιώπησαν για δεκαετίες, το αρχαίο αυτό χρέος το ώμωσαν και το διαφύλαξαν απλοί άνθρωποι του μόχθου και της ομογένειας.

Χρειάστηκαν δεκαετίες, διακρατικές συμφωνίες και ιδιωτικές πρωτοβουλίες για να αρχίσει η συστηματική ανακομιδή και ο ενταφιασμός τους σε Στρατιωτικά Νεκροταφεία, όπως στην Κλεισούρα και στους Βουλιαράτες.

  

28η Οκτωβρίου 1940: «Προσέχετε τα λόγια σας» : Το Πνεύμα του Έπους και η διαχρονική ευθύνη της σιωπής

Η 28η Οκτωβρίου δεν είναι απλώς μια ημερομηνία στο ημερολόγιο· είναι ημέρα μνήμης, τιμής και εθνικής αυτογνωσίας. Χρόνια Πολλά σε όλους τους Έλληνες όπου γης! Ζήτω το Έθνος των Ελλήνων!

Μέσα από το φωτογραφικό αρχείο της εποχής του 1940, ανασύρεται μια σπάνια και βαθιά διδακτική εικόνα που αποτυπώνει ανάγλυφα το κλίμα εκείνων των ημερών.

«Και στη Ρώμη» : Ο Ενθουσιασμός της Νίκης

Στο πρώτο πλάνο, κάτω από την Ελληνική Σημαία, ξεχωρίζει το χειρόγραφο σύνθημα «Και στή Ρώμη». Αποτυπώνει την ορμή, την πίστη και την απόλυτη ομοψυχία ενός λαού που, παρά τις τεράστιες δυσκολίες, ορθωσε το ανάστημά του απέναντι σε μια αυτοκρατορία.

«Προσέχετε τα λόγια σας» : Η Διαχρονική Ευθύνη

Πίσω όμως από τον ενθουσιασμό, το βλέμμα στέκεται σε μια κρίσιμη λεπτομέρεια: την αφίσα στον τοίχο που προειδοποιεί «ΠΡΟΣΕΧΕΤΕ ΤΑ ΛΟΓΙΑ ΣΑΣ».

Ήταν η εποχή που το κράτος και ο στρατός υπενθύμιζαν στους πολίτες ότι «ο εχθρός ακούει». Η αλόγιστη φλυαρία, η επιθυμία να μεταφερθεί πρώτος ένας σχεδιασμός ή η δημοσιοποίηση ευαίσθητων εθνικών πληροφοριών στις κρίσιμες στιγμές αποτελούσε θανάσιμο κίνδυνο για τους μαχητές στην πρώτη γραμμή.

Όπως ακριβώς συνέβη στο παρελθόν σε τόσες στιγμές της ιστορίας μας, από το 1897 και τη Στάτιστα το 1904 μέχρι το Μπιζάνι το 1913, η αμελητέα προσοχή στη διαχείριση της είδησης μπορούσε να υπονομεύσει τις θυσίες ολόκληρου του έθνους.

Επίλογος

Δεν ξεχνούμε την ιστορία μας. Τιμούμε εκείνους που αγωνίστηκαν στο μέτωπο, αλλά και εκείνους που στάθηκαν στο ύψος των περιστάσεων στα μετόπισθεν, επιδεικνύοντας σοβαρότητα, αυτοσυγκράτηση και εθνική συνείδηση.

Χρόνια Πολλά Ελλάδα!

Δείτε εδώ στον ΠΙΝΑΚΑ ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΕΝΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ  ένα πλήρη οδηγό θεμάτων του ιστολογίου μου.

---

Ευχαριστώ για την ανάγνωση!

Τα βιβλία μου:

• 1 : Το Θησαυροφυλάκιο με το Σκήπτρο του Μ. Αλεξάνδρου
• 2 : Άδηλος Τάφος
• 3 :The Unmarked Tomb of Alexander the Great (Kindle)
  
  
• (Περισσότερες πληροφορίες θα βρείτε στο προφίλ μου, στη δεξιά στήλη του blog)

100 χρόνια ελεύθερη Θεσσαλονίκη: Αναμνήσεις και τιμή στην ημέρα της Ελληνικής Σημαίας.

 

 Η ημέρα του Εθνικού Σύμβολου

Η 27η Οκτωβρίου έχει καθιερωθεί στη συλλογική μας μνήμη ως η Ημέρα της Ελληνικής Σημαίας. Πρόκειται για το ιερό σύμβολο της πίστης και της ενότητας του έθνους, για την προάσπιση του οποίου αμέτρητοι αγωνιστές προσέφεραν το ύψιστο αγαθό: την ίδια τους τη ζωή, χαρίζοντάς μας την ελευθερία που απολαμβάνουμε σήμερα σε αυτόν τον ευλογημένο τόπο που λέγεται Ελλάδα.

Η ημέρα αυτή συνδέεται άρρηκτα με τις μεγάλες ώρες της Μακεδονίας, καθώς ακολουθεί αμέσως μετά την 26η Οκτωβρίου, την ημέρα της εορτής του Πολιούχου Αγίου Δημητρίου και της επικής απελευθέρωσης της Θεσσαλονίκης κατά τους Βαλκανικούς Πολέμους του 1912.

Ένα Ιστορικό Ορόσημο: 1912 – 2012

Το 2012 συμπληρώθηκαν ακριβώς εκατό χρόνια από τότε που ο Ελληνικός Στρατός εισήλθε νικηφόρος στην πρωτεύουσα της Μακεδονίας, τερματίζοντας αιώνες οθωμανικής κυριαρχίας.

Με αφορμή αυτή την εμβληματική εκατονταετηρίδα, είχα την ιδιαίτερη τιμή και την εθνική ευθύνη να συμμετάσχω ενεργά στον σχεδιασμό και την προετοιμασία των επετειακών εκδηλώσεων που πραγματοποιήθηκαν στη Θεσσαλονίκη.




Το επίσημο φυλλάδιο: Το έντυπο υλικό που σχεδιάστηκε για τον εορτασμό της Γιορτής της Σημαίας το 2012, αποτελώντας ένα συλλεκτικό τεκμήριο της εκατονταετηρίδας.

Το μνημείο στη Μήλο όπου η ιστορία «ραγίζει»: Ο Διάλογος Αθηναίων - Μηλίων και το αιώνιο «Δίκαιο του Ισχυρού»

Υπάρχουν κάποια μνημεία που δεν χρειάζονται περίτεχνα γλυπτά ή εντυπωσιακά μεγέθη για να τραβήξουν την προσοχή σου και να μεταδώσουν το νόημά τους. Τους αρκεί μόνο το βάρος των λέξεων που φέρουν και ένας δυνατός, αυθεντικός συμβολισμός. 

Αν κάποιος βρεθεί,  στο όμορφο χωριό Τριοβασάλος της Μήλου, περπατώντας στον κεντρικό του δρόμο, θα βρεθεί μπροστά σε ένα τέτοιο σημείο. 

Πρόκειται για το σύγχρονο Μνημείο «Διάλογος Αθηναίων - Μηλίων», αφιερωμένο σε μια από τις πιο μαύρες, κυνικές, αλλά και διδακτικές σελίδες του Πελοποννησιακού Πολέμου: την πολιορκία και την καταστροφή της Μήλου από τους Αθηναίους το 416 π.Χ. 

Όταν η Ιστορία «Ραγίζει» στο Μάρμαρο 

Το μνημείο αποτελείται από δύο μεγάλες μαρμάρινες πλάκες. Με την πρώτη ματιά, ο επισκέπτης παρατηρεί ότι οι πλάκες είναι σκόπιμα ραγισμένες στη μέση, σαν να σκίζεται το μάρμαρο στα δύο από μια αόρατη βία. Κοντοστέκοντας, αντιλαμβάνεται αμέσως την πρόθεση του καλλιτέχνη: ήθελε να δηλώσει οπτικά ότι σε αυτό το σημείο «η ιστορία ραγίζει». Αποτυπώνει τη ρωγμή στον ελληνικό πολιτισμό, τον βίαιο ξεριζωμό, τη σφαγή όλων των ενηλίκων ανδρών της αρχαίας Μήλου και τον εξανδραποδισμό (υποδούλωση) των γυναικών και των παιδιών από την Αθηναϊκή Ηγεμονία. 

Φωτογραφία :το άγαλμα του αρχαίου Έλληνα ιστορικού μπροστά από το κοινοβούλιο στην Βιέννη της Αυστρίας 

Πάνω στο μάρμαρο, χαραγμένα, διαβάζουμε τα αποσπάσματα από το 5ο βιβλίο της ιστορίας του Θουκυδίδη αποδιδόμενα στα νέα ελληνικά ως εξής: