Τα ερείπια ενός αρχαίου ναού που χρησίμευε ως φάρος για τους ναυτικούς...
Οι Βενετσιάνοι ναυτικοί, την εποχή της παντοδυναμίας τους, χρησιμοποιούσαν τις κολώνες από τον ναό του Απόλλωνα στην Αίγινα για τον προσανατολισμό τους. Δύο από αυτές τις κολώνες έστεκαν όρθιες μέχρι τις αρχές του 19ου αιώνα, μαζί με το επιστύλιό τους. Η μανία όμως της φύσης και η εγκατάλειψη του χώρου σφράγισαν τη μοίρα τους: έπειτα από μια ισχυρή θύελλα το 1817, η μία κολώνα γκρεμίστηκε, αφήνοντας μόνο τον μοναδικό κίονα που βλέπουμε σήμερα.
Η κολώνα από τον ναό του Απόλλωνα
Δεν είναι τυχαίο που μέχρι και σήμερα αυτή η μοναδική σωζόμενη κολώνα, ύψους περίπου 8 μέτρων, έδωσε το όνομά της σε ολόκληρο το αξιοθέατο και την περιοχή του νησιού («Κολώνα»).
Το πρώτο πράγμα που αντικρίζει κανείς εισερχόμενος στο λιμάνι της Αίγινας είναι ο Ναός του Απόλλωνα, ή ό,τι έχει απομείνει σήμερα από αυτόν, η μία και μοναδική Κολώνα του. Πρόκειται για ένα από τα πιο σημαντικά μνημεία της αρχαιότητας από αρχαιολογικής και ιστορικής άποψης, του οποίου η κατασκευή ολοκληρώθηκε τον 6ο αιώνα π.Χ., πριν δηλαδή από την ανέγερση του πασίγνωστου ναού του Παρθενώνα.
Ιστορικά γνωρίζουμε ότι ο λόφος του ναού αποτελούσε την Ακρόπολη του νησιού από τους προϊστορικούς χρόνους (3000 π.Χ.) και λατρευόταν ως ιερός χώρος.
Δεν είναι τυχαίο που μέχρι και σήμερα αυτή η μοναδική σωζόμενη κολώνα, ύψους περίπου 8 μέτρων, έδωσε το όνομά της σε ολόκληρο το αξιοθέατο και την περιοχή του νησιού («Κολώνα»).
Το πρώτο πράγμα που αντικρίζει κανείς εισερχόμενος στο λιμάνι της Αίγινας είναι ο Ναός του Απόλλωνα, ή ό,τι έχει απομείνει σήμερα από αυτόν, η μία και μοναδική Κολώνα του. Πρόκειται για ένα από τα πιο σημαντικά μνημεία της αρχαιότητας από αρχαιολογικής και ιστορικής άποψης, του οποίου η κατασκευή ολοκληρώθηκε τον 6ο αιώνα π.Χ., πριν δηλαδή από την ανέγερση του πασίγνωστου ναού του Παρθενώνα.
Ιστορικά γνωρίζουμε ότι ο λόφος του ναού αποτελούσε την Ακρόπολη του νησιού από τους προϊστορικούς χρόνους (3000 π.Χ.) και λατρευόταν ως ιερός χώρος.
Ο λόφος του ναού του Απόλλωνα
Δυστυχώς, η αδιαφορία των ανθρώπων διαχρονικά κατά τις περιόδους που ο τόπος ήταν κατακτημένος από διάφορους εισβολείς, και ιδιαίτερα κατά την Οθωμανική εποχή, οδήγησε στη λεηλασία του ναού από συλητές και αρχαιοκάπηλους, πολλές φορές μάλιστα στο όνομα της δήθεν «επιστήμης».
Το 354 μ.Χ., όταν επικράτησε ο χριστιανισμός, με διάταγμα του αυτοκράτορα Κωνστάντιου Β΄ διακόπηκε η λειτουργία του ναού. Τότε επήλθε και η πρώτη καταστροφή στα γλυπτά των αετωμάτων του, τα οποία δεν συνάδαν με τη νέα θρησκεία. Από εκείνη την εποχή, το υστερορωμαϊκό οχυρωματικό τείχος της Ακρόπολης, καθώς και αρκετά σπίτια της περιοχής, χτίστηκαν με τα υπολείμματα του ναού, όπως κίονες, επιστύλια και άλλα δομικά υλικά. Σαν να μην έφταναν όλα αυτά, η εγκατάλειψη της περιοχής από τους κατοίκους, μπροστά στον φόβο των πειρατικών επιδρομών (καθώς ο λόφος είναι παραθαλάσσιος), άφησε τον ναό έρμαιο της φθοράς του χρόνου.
Πέρα όμως από τις φθορές, είναι ήδη γνωστή η μεγάλη κλοπή του 1891, όταν στον λόφο του ναού εντοπίστηκε από αρχαιοκάπηλους ένας ασύλητος τάφος στον ήδη υπάρχοντα προϊστορικό οικισμό. Τα κλαπέντα αντικείμενα αυτού του τάφου , μινωικά χρυσά κοσμήματα, περίαπτα, χρυσά σκουλαρίκια, ελάσματα και ένα χρυσό κύπελλο της Εποχής του Χαλκού (περίπου 1850–1550 π.Χ.), γνωστά ως «Θησαυρός της Αίγινας», εκτίθενται σήμερα στο Βρετανικό Μουσείο, το οποίο τα είχε αγοράσει το 1891 έναντι 6.000 λιρών.
Το 2024–2025, κατά τη διάρκεια συστηματικών ανασκαφών στον ίδιο χώρο από το Πανεπιστήμιο του Σάλτσμπουργκ και το Αυστριακό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο, ανακαλύφθηκε μια νέα σπουδαία συλλογή χρυσών κοσμημάτων της Εποχής του Χαλκού, αποδεικνύοντας τον απίστευτο πλούτο της περιοχής.
Η Ελλάδα, μέσω των αρμόδιων υπηρεσιών, διεκδικεί σταθερά τον επαναπατρισμό αυτών των ευρημάτων που κατέχει το Βρετανικό Μουσείο. Ωστόσο, η βρετανική νομοθεσία απαγορεύει εντέχνως τη μόνιμη αφαίρεση αντικειμένων από τις συλλογές των μουσείων της.
Ας ελπίσουμε ότι κάποτε όλα αυτά τα φαινόμενα της αρχαιοκαπηλίας, όσο παλιά κι αν συνέβησαν, θα εκλείψουν, και όλοι οι αρχαιολογικοί θησαυροί θα επιστρέψουν στον τόπο των αρχικών κατόχων τους.
Το 354 μ.Χ., όταν επικράτησε ο χριστιανισμός, με διάταγμα του αυτοκράτορα Κωνστάντιου Β΄ διακόπηκε η λειτουργία του ναού. Τότε επήλθε και η πρώτη καταστροφή στα γλυπτά των αετωμάτων του, τα οποία δεν συνάδαν με τη νέα θρησκεία. Από εκείνη την εποχή, το υστερορωμαϊκό οχυρωματικό τείχος της Ακρόπολης, καθώς και αρκετά σπίτια της περιοχής, χτίστηκαν με τα υπολείμματα του ναού, όπως κίονες, επιστύλια και άλλα δομικά υλικά. Σαν να μην έφταναν όλα αυτά, η εγκατάλειψη της περιοχής από τους κατοίκους, μπροστά στον φόβο των πειρατικών επιδρομών (καθώς ο λόφος είναι παραθαλάσσιος), άφησε τον ναό έρμαιο της φθοράς του χρόνου.
Πέρα όμως από τις φθορές, είναι ήδη γνωστή η μεγάλη κλοπή του 1891, όταν στον λόφο του ναού εντοπίστηκε από αρχαιοκάπηλους ένας ασύλητος τάφος στον ήδη υπάρχοντα προϊστορικό οικισμό. Τα κλαπέντα αντικείμενα αυτού του τάφου , μινωικά χρυσά κοσμήματα, περίαπτα, χρυσά σκουλαρίκια, ελάσματα και ένα χρυσό κύπελλο της Εποχής του Χαλκού (περίπου 1850–1550 π.Χ.), γνωστά ως «Θησαυρός της Αίγινας», εκτίθενται σήμερα στο Βρετανικό Μουσείο, το οποίο τα είχε αγοράσει το 1891 έναντι 6.000 λιρών.
Το 2024–2025, κατά τη διάρκεια συστηματικών ανασκαφών στον ίδιο χώρο από το Πανεπιστήμιο του Σάλτσμπουργκ και το Αυστριακό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο, ανακαλύφθηκε μια νέα σπουδαία συλλογή χρυσών κοσμημάτων της Εποχής του Χαλκού, αποδεικνύοντας τον απίστευτο πλούτο της περιοχής.
Η Ελλάδα, μέσω των αρμόδιων υπηρεσιών, διεκδικεί σταθερά τον επαναπατρισμό αυτών των ευρημάτων που κατέχει το Βρετανικό Μουσείο. Ωστόσο, η βρετανική νομοθεσία απαγορεύει εντέχνως τη μόνιμη αφαίρεση αντικειμένων από τις συλλογές των μουσείων της.
Ας ελπίσουμε ότι κάποτε όλα αυτά τα φαινόμενα της αρχαιοκαπηλίας, όσο παλιά κι αν συνέβησαν, θα εκλείψουν, και όλοι οι αρχαιολογικοί θησαυροί θα επιστρέψουν στον τόπο των αρχικών κατόχων τους.
Δείτε τον ΠΙΝΑΚΑ ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΕΝΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ ως ένα πλήρη οδηγό θεμάτων του ιστολογίου μου.
Ευχαριστώ για την ανάγνωση!
Τα βιβλία μου:
- 1 : Το Θησαυροφυλάκιο με το Σκήπτρο του Μ. Αλεξάνδρου
- 2 : Άδηλος Τάφος
- 3 :The Unmarked Tomb of Alexander the Great (Kindle)
- (Περισσότερες πληροφορίες θα βρείτε στο προφίλ μου, στη δεξιά στήλη του blog)
