Αναζητώντας το βυθισμένο ασκηταριό του Αγίου Αντωνίου του Βεροιώτη στον Αλιάκμονα

 

Ενα δυσπρόσιτο σπήλαιο-ασκηταριό

Ο Όσιος Αντώνιος ο Νέος είναι ο πολιούχος και προστάτης της πόλης της Βέροιας. Έζησε και ασκήτεψε με αυστηρότητα κατά τον 11ο αιώνα στην περιοχή, επιλέγοντας ως καταφύγιο ένα δυσπρόσιτο σπήλαιο-ασκηταριό. Πρόκειται για ένα από τα αρχαιότερα γνωστά κατοικημένα ασκητήρια στην κοιλάδα του ποταμού Αλιάκμονα, το οποίο για αιώνες αποτελούσε φάρο πνευματικότητας.

Η τοποθεσία και η ιστορική καταγραφή

Η ακριβής θέση του σπηλαίου βρισκόταν στην όχθη του ποταμού Αλιάκμονα, στην πλευρά της Τζαμάλας και της Καλλίπετρας. Σύμφωνα με παλιές αφηγήσεις και μαρτυρίες, το εσωτερικό του σπηλαίου ήταν πλούσια διακοσμημένο με σπουδαίες βυζαντινές τοιχογραφίες.

Ο Γιώργος Χιονίδης, ένας κορυφαίος δικηγόρος, συγγραφέας και ιστορικός της Βέροιας, στο πλαίσιο της μνημειώδους έρευνάς του, περιηγήθηκε σε όλες τις Σκήτες της περιοχής. Τις κατέγραψε συστηματικά και τις διέσωσε φωτογραφικά ως πολύτιμα μνημεία. Στο εμβληματικό βιβλίο του «Ιστορία της Βέροιας (Βυζαντινοί Χρόνοι)», περιλαμβάνεται και μια σπάνια, ιστορική ασπρόμαυρη φωτογραφία από αυτό το αρχικό, αυθεντικό ασκηταριό του Αγίου Αντωνίου.

Η καταβύθιση από τα έργα της ΔΕΗ

Στο σημείο του βυθισμένου ασκηταριού του Αγίου Αντωνίου του Βεροιώτη 

Η μοίρα του μνημείου άλλαξε ριζικά όταν κατασκευάστηκαν τα μεγάλα υδροηλεκτρικά φράγματα της ΔΕΗ στην περιοχή. Με τη δημιουργία της τεχνητής λίμνης, η στάθμη των νερών του ποταμού ανέβηκε κατά 70 ολόκληρα μέτρα.

Μεσολόγγι: Η μαρμάρινη πλάκα των προμαχώνων με τα ονόματα ηρώων που οι περισσότεροι προσπερνούν

 

Εισαγωγή

Αν και πολλές φορές στο παρελθόν είχα επισκεφτεί την Ιερή Πόλη του Μεσολογγίου, ελάχιστες φορές μετέβαινα στον Κήπο των Ηρώων. Θεωρούσα, ίσως επιφανειακά, ότι αν τον επισκεφτεί κανείς μία ή δύο φορές είναι αρκετό για να αισθανθεί το δέος της θυσίας.

Κατά την τελευταία επίσκεψή μου, όμως, μια τυχαία ματιά σε μια μαρμάρινη πλάκα, στην οποία παλαιότερα δεν είχα δώσει καμία σημασία, στάθηκε η αφορμή για να «ξεσκονίσω» και να θυμηθώ όσα είχα διδαχθεί ως μαθητής αλλά και όσα είχα διαβάσει μετέπειτα. Αυτή η απλή πλάκα ανέγραφε τα ονόματα από τους προμαχώνες, τους πύργους και τα κανονιοστάσια του Μεσολογγίου.

Η μαρμάρινη πλάκα με τους Προμαχώνες, τα Πυργώματα και τα Κανονιοστάσια

Η μαρμάρινη πλάκα των προμαχώνων στο Μεσολόγγι

Το Απόρρητο Έγγραφο του 1897: Η Αγγλική Εταιρεία Santa Laura ως Προπέτασμα για τις Κρύπτες του Άθω

 

Ένα συγκλονιστικό ιστορικό ντοκουμέντο μέσα από τα αρχεία της Εθνικής Εταιρείας του 1897, επιβεβαιώνει περίτρανα πώς η στρατηγική με την οποία οι αγωνιστές χρησιμοποιούσαν μυστικά περάσματα, κρησφύγετα και τις προεπαναστατικές κρύπτες της Χαλκιδικής, συνεχίστηκε και στα μετέπειτα επαναστατικά κινήματα της Μακεδονίας.

Ιερά Μονή Μεγίστης Λαύρας ( Ernest de Caranza1853)

Μια απόρρητη επιστολή με το σχέδιο εγκαταστάσεως αντάρτικης βάσεως στον Άθω. Από τα εναπομείναντα αρχεία της Εθνικής Εταιρείας η παρακάτω επιστολή από το Λονδίνο, προς την ΕΕ με παραλήπτη τον Μιχαήλ Μελά, τον πατέρα του Παύλου Μελά και τότε πρόεδρο της Εθνικής Εταιρείας.

Σημείωση: Αν και έγινε προσπάθεια, δεν ανευρέθηκε η επιστολή της 27 Φεβρουαρίου την οποία αναφέρει ότι είχε παραλάβει από την ΕΕ και η παρούσα αποτελεί την απάντηση.

Στην επιστολή αυτή, ένας Άγγλος υπήκοος ο Milton Corrie προτείνει ένα ιδιοφυές σχέδιο: Να ιδρυθεί μια εμπορική Αγγλική Εταιρεία με το όνομα "Αγία Λάυρα", η οποία υποτίθεται ότι θα έκανε εξόρυξη σε λατομεία και μεταλλεία στο Άγιο Όρος, στον Άθω. Στην πραγματικότητα, πίσω από τις νόμιμες εργασίες της εταιρείας και τις αποθήκες της, θα δημιουργούνταν μια ολόκληρη αντάρτικη βάση επιμελητείας, με κρύπτες για όπλα και πολεμοφόδια, προστατευμένη κάτω από την αγγλική σημαία, όπου οι Οθωμανοί δεν θα μπορούσαν να κάνουν εύκολα έρευνες.

Οι Θηρευτές της είδησης ενάντια στο εθνικό συμφέρον

Λαμβάνοντας αφορμή από μια ανακοίνωση της Εθνικής Εταιρείας, πιθανόν τον Αύγουστο του 1896 (την οποία παραθέτω αυτούσια παρακάτω, με την ορθογραφία της εποχής της), βλέπουμε πώς το κυνήγι της είδησης μπορεί να αποβεί μοιραίο. 

Η ανακοίνωση εκείνη παρακαλούσε θερμά τους Έλληνες δημοσιογράφους να μην δημοσιεύουν πληροφορίες εθνικής σημασίας. Οι εφημερίδες της εποχής, στην προσπάθειά τους να βγάλουν ειδήσεις, προανήγγειλαν την προετοιμασία των αντάρτικων σωμάτων και αποκάλυπταν απόρρητες πληροφορίες σχετικά με τον οπλισμό, τη δύναμη και τα ακριβή σημεία εισόδου τους στη Μακεδονία. 

 

Εδώ παρατηρείται ένα τραγικό παράδοξο: την ίδια ώρα που κάποιοι θυσίαζαν ακόμη και τη ζωή τους για την απελευθέρωση των σκλαβωμένων αδελφών τους, πολλοί δημοσιογράφοι, μπροστά στον βωμό της είδησης, δεν τηρούσαν κανέναν κανόνα ασφαλείας. Δυστυχώς, εξαιτίας αυτών των διαρροών, τμήματα ανταρτών εντοπίστηκαν, καταστράφηκαν εντελώς και αποδεκατίστηκαν από τον οθωμανικό στρατό. 

Οι προεπαναστατικές κρύπτες της Χαλκιδικής: Όταν οι χάρτες του αγώνα έγιναν μύθοι χρυσοθήρων

 

Αφορμή για αυτή την ανάρτηση στάθηκε η ανάγνωση ενός κειμένου που αφορούσε τον τρόπο λειτουργίας των προεπαναστατικών ομάδων της Κεντρικής Μακεδονίας, κατά την προετοιμασία τους για την επικείμενη Επανάσταση και την αποτίναξη του οθωμανικού ζυγού υπό τις οδηγίες της Φιλικής Εταιρείας.

Ήδη από το 1815 είχαν δημιουργηθεί οι κατάλληλες συνθήκες για την οργάνωση του δικτύου των Φιλικών μεταξύ των προεπαναστατικών ομάδων, με ηγήτορες όπως ο Εμμανουήλ Παπάς στη Χαλκιδική. Ηγέτες επίσης όπως ο Νικοτσάρας, ο Γεωργάκης Ολύμπιος, οι Λαζαίοι, ο Τζαχείλας και πολλοί άλλοι, που έδρασαν στα αρματολίκια του Ολύμπου αλλά και στη Χαλκιδική, είχαν ανοίξει τον δρόμο για την Επανάσταση με τη λειτουργία των κατάλληλων δικτύων.

Οι κρύπτες του αγώνα μέσα σε σπήλαια

Οι πολιτικοστρατιωτικές συνθήκες και το γεωγραφικό σκηνικό

Οι εκκαθαριστικές επιχειρήσεις του Αλή Πασά εναντίον της κλεφτουριάς και των αρματολών του Ολύμπου ήταν το σημείο εκείνο που ώθησε τους ηγέτες αρκετών ομάδων να συνασπιστούν και να οργανωθούν σε μια ενιαία δομή για την προετοιμασία της εξέγερσης. Το καταλληλότερο έδαφος, μετά τους διωγμούς του 1818 και 1819, ήταν η ημιαυτόνομη περιοχή της Βόρειας και Κεντρικής Χαλκιδικής.