Ιερά Μονή Αγίου Κοσμά στο Κολικόντασι: Ένα ζωντανό μουσείο ιστορίας και πίστης

 

Αφορμή για αυτή την ανάρτηση στάθηκε η επίσκεψή μου στην ανακαινισμένη Μονή του Αγίου Κοσμά, κοντά στο Κολικόντασι της Μεγάλης Μουζακιάς στη Βόρειο Ήπειρο. Ένα μοναστήρι χτισμένο δίπλα στα ερείπια της αρχαίας Απολλωνίας, στην ανατολική όχθη του Άψου ποταμού, στο σημερινό Φίερι της Αλβανίας.

Μονή του Αγίου Κοσμά,  στο Κολικόντασι στην Β. Ήπειρο 

Εισαγωγή

Υπάρχουν μέρη όπου η ιστορία δεν είναι γραμμένη μόνο στα βιβλία, αλλά βρίσκεται εντοιχισμένη στους τοίχους και σκορπισμένη στις αυλές. Ένα τέτοιο μέρος είναι και η Ιερά Μονή του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού στο Κολικόντασι, ο τόπος όπου αναπαύθηκε ο μεγάλος Δάσκαλος του Γένους.

Ιστορικά στοιχεία

Η Ιερά Μονή του Αγίου Κοσμά χτίστηκε μεταξύ Αυγούστου 1813 και Ιουνίου 1814 από τον Αλή Πασά τον Τεπελενλή, όταν αυτός περιέλαβε στο πασαλίκι του το Μπεράτι και την περιοχή του. Ο Αλής, κατά την είσοδό του στο Μπεράτι, κάλεσε τον Μητροπολίτη Βελεγράδων Ιωάσαφ Β’, τον οποίο και πρόσταξε να κάνει την ανακομιδή του Αγίου και να χτίσει ένα μοναστήρι προς τιμήν του. Λέγεται ότι η ενέργεια αυτή έγινε επειδή ο Αλής γνώριζε τον Κοσμά ως άνθρωπο του Θεού και έτρεφε σεβασμό προς το πρόσωπό του. Προσωπικά, πιστεύω ότι η πράξη αυτή, 34 χρόνια μετά τη θανάτωση του Αγίου, ήταν στην ουσία μια κίνηση πολιτικής σκοπιμότητας.

Ο Δράκος της Αρχαίας Απολλωνίας: Ένας «άγρυπνος φύλακας» στη Μονή του Αγίου Κοσμά

Από την τελευταία μου επίσκεψη στη Βόρειο Ήπειρο, όταν μετέβηκα και στη Μονή του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού στο Κολικόντασι, προέκυψε το παρακάτω θέμα.

Συνήθως σε χώρους όπως τα μοναστήρια, το βλέμμα των πιστών σπάνια παρατηρεί τους τοίχους· ή αν το κάνει, η ματιά είναι γρήγορη και φευγαλέα. Προσωπικά, μια συγκεκριμένη λεπτομέρεια μου έκανε μεγάλη εντύπωση. Ένα αρχαίο ανάγλυφο ήταν εντοιχισμένο ανάμεσα στις πέτρες, απεικονίζοντας ένα ερπετόμορφο ον: μια μυθική φτερωτή ύπαρξη, έναν δράκοντα ή ένα θαλάσσιο τέρας της αρχαιότητας , τον γνωστό μας σήμερα δράκο.

Εκείνη τη στιγμή ένιωσα παράξενα που οι κτίστες του μοναστηριού είχαν τοποθετήσει αυτό το θέμα σε περίοπτη θέση, καθώς λογικά δεν είχε καμία άμεση σχέση με τη χριστιανική αρχιτεκτονική και πίστη. Με την πρώτη ματιά, μου ήρθε στον νου ένα αντίστοιχο γλυπτό που είχα δει κατά την επίσκεψή μου στο Μουσείο της Ακρόπολης. Παρατηρώντας την πλάκα προσεκτικά και αποκομμένος για λίγο από την υπόλοιπη ομάδα των ταξιδιωτών, πρόσεξα τις λεπτομέρειες του γλυπτού:

Το σώμα του δράκου ήταν φολιδωτό και σχημάτιζε μια τεράστια σπείρα (κουλούρα), η οποία κατέληγε σε μια ουρά με πτερύγια.

Ο Δράκος της Αρχαίας Απολλωνίας: Ένας «άγρυπνος φύλακας» στη Μονή του Αγίου Κοσμά

Μια επιτύμβια στήλη στη Μονή Αγίου Κοσμά και ένας γλωσσικός προβληματισμός

 

Αφορμή για αυτή την ανάρτηση στάθηκε η επίσκεψή μου στην ανακαινισμένη Μονή του Αγίου Κοσμά κοντά στο Κολικόντασι της Μεγάλης Μουζακιάς στη Βόρειο Ήπειρο. Ένα μοναστήρι δίπλα από τα ερείπια της αρχαίας Απολλωνίας, στην ανατολική όχθη του Άψου ποταμού, στο σημερινό Φίερι της Αλβανίας.

Στον περίβολο και στο περιστύλιο του μοναστηριού υπήρχε και η εικονιζόμενη ρωμαϊκή επιτύμβια στήλη.


Η Ρωμαϊκή επιτύμβια νεκρική στήλη.


Προσπαθώντας να διαβάσω την επιγραφή, αισθάνθηκα άβολα για το πόσα λάθη κάναμε στα μαθητικά μας χρόνια, όταν, για πολλούς λόγους, θεωρούσαμε ότι τα αρχαία ελληνικά δεν θα είχαν καμία αξία στον μετέπειτα επαγγελματικό μας βίο και αποφεύγαμε τη μελέτη τους.

Η στήλη είχε χαραγμένη με κεφαλαία γράμματα της ρωμαϊκής περιόδου την παρακάτω επιγραφή:

ΠΡΟΚΛΩ ΚΙΝΑΙΔΟΛΟΓΩ ΠΑΤΗΡ ΑΝΕΘΗΚΕ Μ ΝΗΜΗΣ ΧΑΡΙΝ ΕΤΩΝ • ΚΑ • ΧΑΙΡΕ

Νικοτσάρας: Ο Αετός του Ολύμπου, ο Θησαυρός του Μεγάλου Αλεξάνδρου και ο Τάφος στη Σκιάθο

Εισαγωγή: Ο θρύλος της σπηλιάς Νικοτσάρα και του θησαυρού.

Σε νεότερες αναδιηγήσεις, στην λαϊκή μνήμη δημιουργήθηκαν και θρύλοι που έχουν συσχετιστεί με τον Νικοτσάρα, τον λεγόμενο και καπετάνιο χωρίς τόπο, ή ακόμη και ο τρελός κατά πολλούς που αν και στεριανός έγινε ο φοβερότερος κουρσάρος στο Αιγαίο Πέλαγος.

Όλυμπος, το βουνό των θεών όπου στη λαϊκή παράδοση εμφανίζονται πλήθος από θρύλους για κρυμμένους θησαυρούς και στοιχειωμένα σπήλαια.

Θέα από τα Λημέρια του Νικοτσάρα

Θρύλοι δημιούργημα από ένα μείγμα ιστορικής μνήμης και λαϊκής φαντασίας, χωρίς όμως καμία ιστορική τεκμηρίωση.

Ο Θρύλος που λέγεται στις μέρες μας, μιλά ότι σε μια σπηλιά στον Όλυμπο ο Νικοτσάρας βρήκε έναν αμύθητο θησαυρό αποτελούμενο από χρυσά νομίσματα αλλά και όπλα. Αντικείμενα που πίστεψε ότι ανήκαν στους αρχαίους Μακεδόνες και στον Μέγα Αλέξανδρο. Χρησιμοποιώντας αυτά τα χρυσά νομίσματα λέγεται ότι χρηματοδότησε την κατασκευή του στόλου των πειρατικών καραβιών του ενώ σφράγισε την σπηλιά με τα υπόλοιπα σεβόμενος την ιστορία του τόπου του.

Κατά έναν άλλο θρύλο λέγεται ότι στον τάφο του βρίσκονται θαμμένα εκτός από τα όπλα του και συγκεκριμένα το δαμασκί σπαθί του και ένας αμύθητος θησαυρός πιθανόν από τις πειρατικές του επιδρομές.

Το ερώτημα που γεννάται είναι: Άραγε ο Νικοτσάρας ανακάλυψε σύμφωνα με τους λαϊκούς θρύλους μέσα σε κάποιο σπήλαιο του Ολύμπου ένα θησαυροφυλάκιο με αμύθητους θησαυρούς του Μεγάλου Αλεξάνδρου;

Οι ξεχασμένες κρήνες των Πιερίων: Όταν η κρατική μέριμνα είχε μεράκι

 

Πόσες φορές δεν έχει τύχει, ταξιδεύοντας σε κάποιον επαρχιακό δρόμο ή σε μια διασταύρωση που οδηγεί σε δασικό μονοπάτι, να σταματήσουμε μπροστά σε μια από τις πολλές βρύσες της υπαίθρου μας; 

Βρύσες που αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της πολιτιστικής μας κληρονομιάς, καθώς πολλές από αυτές αποτελούν αληθινά κοσμήματα αρχιτεκτονικής.

Σήμερα, πολλές από αυτές βρίσκονται εγκαταλελειμμένες και κρυμμένες από την πυκνή βλάστηση, σε σημεία που παλαιότερα έσφυζαν από ζωή, προσφέροντας εύκολη πρόσβαση στα κοπάδια που περιπλανιόντουσαν στα ελεύθερα λιβάδια και τους βοσκότοπους. Για την κατασκευή τους σε αυτά τα παλιά περάσματα, επιλέγονταν σημεία κοντά σε φυσικές πηγές ή τρεχούμενα νερά ρεμάτων, ώστε να εξυπηρετούν τις παραδοσιακές στάνες της περιοχής.

 

Αρχικά χτίζονταν μεμονωμένα από κτηνοτρόφους και αργότερα η Πολιτεία, συνήθως μέσω της Διεύθυνσης Γεωργίας, οργάνωνε την κατασκευή τους σε σημεία με πλούσιο υδροφόρο ορίζοντα.