Ο Θρύλος της σκιώδης στρατιάς του Μεγάλου Αλεξάνδρου

 Θρύλοι από την λαϊκή παράδοση που λήφθηκαν και αυτοί υπόψη για την συγγραφή του βιβλίου Άδηλος Τάφος και αφορούν την Μακεδονική φάλαγγα του Αλεξάνδρου την οποία συγκρότησε ο αυτοκράτορας Καρακάλλας για την μεταφορά της σορού του Μεγάλού Αλέξανδρου στην Πιερία.

Για χρόνια, η αναζήτηση της αλήθειας για την τελική κατοικία του Μεγάλου Αλεξάνδρου με οδήγησε στην μελέτη πέρα από τα καθιερωμένα ιστορικά εγχειρίδια. Βασισμένος σε αρχαίες πηγές (Δίων Κάσσιος, Ηρωδιανός κλπ), σε απόκρυφες αναφορές λογίων όπως ο Σερήνος Σαμμονικός, αλλά κυρίως στην εξαντλητική έρευνα πεδίου στην Πιερική γη, συνέθεσα το παζλ μιας «ιερής κλοπής και μυστικής τελετής» που άλλαξε τον χάρτη της ιστορίας. Αναζητώντας στοιχεία που να εδραιώνουν την θεωρία μου περί της θέσης του τελικού τάφου του Μεγάλου Αλεξάνδρου, όπως αυτή παρουσιάζεται στο βιβλίο μου Άδηλος τάφος οι πολλές λαογραφικές λεπτομέρειες όπως μερικές που αναφέρονται εδώ συνθέτουν μια νέα οπτική γωνία της ιστορικής αλήθειας που αποκρύφτηκε και χάθηκε. Μερικές από αυτές τις άγνωστες στο σύνολο λαογραφικές λεπτομέρειες όπως παρακάτω:

Ο Γάλλος αρχαιολόγος Léon Heuzey που ανακάλυψε τον τάφο στον Κορινό (1855) και σημείωνε ότι οι ντόπιοι φοβούνταν να πλησιάσουν ορισμένα σημεία τη νύχτα, μιλώντας για «φαντάσματα στρατιωτών».

Τοπικά Χρονικά: Σε παλιές καταγραφές της Κατερίνης, αναφέρεται ο όρος «Στρατιά των Σκιών». Λέγεται ότι εμφανίζονταν όταν η σελήνη ήταν σε συγκεκριμένη φάση, ακολουθώντας την κοίτη του ποταμού προς τα Στενά της Πέτρας. Έπεται συνέχεια στο οδοιπορικό μιας και από μόνο του αποτελεί μια πρόσκληση σε όσους αναζητούν την αλήθεια με τα δικά τους μάτια, μακριά από σκοπιμότητες και «γνωριμίες».

"Σημείωση: Η παρούσα εικονογραφία δημιουργήθηκε με τη βοήθεια μοντέλου τεχνητής νοημοσύνης "

Πόσο αλήθεια μπορεί να υπάρχει άραγε στις αφηγήσεις των Θησαυροκυνηγών;

 Απόσπασμα από ένα ανέκδοτο μυθιστόρημα μου, μέσα από τις διηγήσεις και την αναφορά σε έγγραφα που κατά καιρούς όπως διατεινότανε είχε καταθέσει στις αρμόδιες υπηρεσίες, ο πρωταγωνιστής της ιστορίας:

Στην συνέχεια και χωρίς απρόοπτα προχωρήσανε μέχρι το τέλος της μεγάλης αίθουσας όπου ένα μεγάλο βάραθρο πλάτους πέντε ή έξη μέτρων έχασκε μπροστά στον ανατολικό τοίχο. Μπροστά σε αυτό τον τοίχο και απέναντι τους, έστεκε εφαπτομένη μια μεγάλη δίφυλλη χάλκινη πόρτα με κύριο χαρακτηριστικό της τα υπερμεγέθη περιμετρικά καρφιά. Όπως παρατήρησε στο φως της λάμπας αυτή δεν έφερε κανένα πόμολο η κάποιο σημείο πιασίματος τέτοιο που να μπορεί κάποιος να την ανοίξει. Επιπλέον η κατασκευή της ήταν με τέτοιο τρόπο τοποθετημένη στον βραχισμό χωρίς να υπάρχει ούτε ένα χιλιοστό εδάφους ώστε να γεφυρωθεί το βάραθρό που ήταν μπροστά της. Το πλάτος του βαράθρου με μια πρόχειρη εκτίμηση του ήταν πάνω από πέντε ίσως και έξι μέτρα, ενώ για το βάθος συμπέρανε ότι θα πρέπει να ήταν αρκετά μεγάλο μιας και μια μεγάλη πέτρα την οποία έριξε εντός του ούτε καν ακούστηκε να κτυπά στον πυθμένα του.....

Μνημειώδης πόρτα πάνω από χάσμα

"Σημείωση: Η παρούσα εικονογραφία δημιουργήθηκε με τη βοήθεια μοντέλου τεχνητής νοημοσύνης "

Η υστεροφημία του Μεγάλου Αλεξάνδρου και το μουσείο με την αίθουσα των Θεών

Συνήθως όταν αναφερόμαστε για τον Μέγα Αλέξανδρο στεκόμαστε στις μάχες, στις κατακτήσεις και στη στρατιωτική του ιδιοφυΐα. Πολύ πιο σπάνια, όμως, σκεφτόμαστε τι είδους κόσμο ήθελε πραγματικά να αφήσει πίσω του.

 

Ο Μέγας Αλέξανδρος δεν φέρθηκε απλώς σαν ένας κατακτητής που επιβάλλει τη δική του τάξη πραγμάτων. Σεβάστηκε τις τοπικές λατρείες, τίμησε ξένους θεούς, ταύτισε θεότητες διαφορετικών πολιτισμών (όπως τον Άμμωνα με τον Δία) και προσπάθησε στο μέτρο που το επέτρεπε η εποχή του να συνθέσει Ανατολή και Δύση. Αυτό δεν ήταν μόνο πολιτική. Ήταν και όραμα.

              

Σημείωση: Η παρούσα εικονογραφία  δημιουργήθηκε με τη βοήθεια μοντέλου τεχνητής νοημοσύνης

Μέσα σε αυτό το πνεύμα αλλά και από την μελέτη διαφόρων λαογραφικών κειμένων και παραδόσεων, γεννήθηκε μια λογοτεχνική ιδέα που επεξεργάζομαι:  την δημιουργία ενός μοναδικού και πρότυπου Μουσείου το οποίο θα αποτελούσε ένα πρωτοποριακό έργο μύησης και εκπαίδευσης των πεφωτισμένων τη εποχής του. Μια  γενική ιδέα που ανατέθηκε στον Δεινοκράτη για την κατασκευή, ενός ιδιαίτερου εκπαιδευτικού μουσείου, που θα περιλάμβανε όλα τα σπουδαία επιτεύγματα των λαών που ο στρατηλάτης είχε συναντήσει στην πορεία του μέχρι τότε. Μέσα σε αυτό θα συμπεριλαμβανότανε και η ύπαρξη μιας αίθουσας του μουσείου αφιερωμένη στους θεούς. Ενός χώρου όπου θα συνυπήρχαν όλες οι γνωστές θεότητες των λαών της αυτοκρατορίας. Ελληνικές, αιγυπτιακές, περσικές, Βαβυλωνιακές, ιουδαϊκές. Όχι ως τρόπαια κατάκτησης, αλλά ως αναγνώριση της πνευματικής ταυτότητας κάθε λαού.

 

Ένα τέτοιο μουσείο δεν θα ήταν απλώς μια συλλογή αγαλμάτων. Θα περιλάμβανε αναπαραστάσεις τελετών, ιερούς χώρους, πληροφορίες για τις λατρείες και την τελετουργία τους. Έναν χώρο που δεν θα απαιτούσε προσκύνημα σε έναν θεό, αλλά σεβασμό προς όλους. Ένα πολυπολιτισμικό θρησκευτικό μουσείο της ανθρωπότητας, αιώνες πριν επινοηθεί ο ίδιος ο όρος.

 

Ιστορικά, φυσικά, κάτι τέτοιο όπως γνωρίζουμε μέχρι σήμερα δεν υπήρξε ποτέ. Υπάρχουν βέβαια πολλές αναφορές για αυτό το θέμα σε διάφορα λαογραφικά κείμενα και παραδόσεις. Όμως ως λογοτεχνική προέκταση του τρόπου με τον οποίο ο Αλέξανδρος αντιμετώπισε τους λαούς που κατέκτησε, μου φαίνεται απόλυτα συμβατό. Αν κάτι φαίνεται να τον απασχολούσε βαθιά, δεν ήταν μόνο να κατακτήσει τον κόσμο, αλλά να τον ενώσει κάτω από ένα κοινό πολιτισμικό νόημα.

 

Αυτή η ιδέα αποτελεί τον πυρήνα ενός μυθιστορηματικού εγχειρήματος που δουλεύω: μια διαφορετική ματιά στην υστεροφημία του Αλεξάνδρου. Όχι μόνο ως μέγας στρατηλάτης, αλλά ως ενωτής πολιτισμών· όχι μόνο μέσα από μάχες, αλλά και μέσα από σύμβολα, χώρους και ιδέες που μιλούν για έναν κόσμο κοινό και όχι διαχωρισμένο.

Ο θρύλος της Ωριάς και το κάστρο στον Όλυμπο Μύθος, παράδοση και ιστορικές παραλλαγές

 

Εισαγωγή

Σε πολλά μέρη της Ελλάδας συναντά κανείς παραλλαγές του ίδιου θρύλου:

μιας βασίλισσας που, μπροστά στην άλωση του κάστρου της από τους Οθωμανούς, προτιμά τον θάνατο από την ατίμωση.

Ο μύθος αυτός, γνωστός ευρύτερα ως «ο θρύλος της Ωριάς», εμφανίζεται με διαφορετικές τοποθεσίες, ονόματα και λεπτομέρειες, αλλά με σταθερό πυρήνα: την πτώση ενός κάστρου, την προδοσία ή αποκάλυψη ενός μυστικού περάσματος και την αυτοκτονία της βασίλισσας.

Η παρακάτω εκδοχή αποτυπώνει μια τοπική παράδοση που συνδέεται με κάστρο στα στενά του Ολύμπου.

Το απόσπασμα του θρύλου

Υπάρχουν πολλοί μύθοι που λέγονται για αυτό το κάστρο. Ένας από αυτούς εξιστορεί ότι όταν οι Τούρκοι το πολιορκούσαν με τη χρήση πολιορκητικών κριών, οι αμυνόμενοι τους κατέστρεφαν ρίχνοντας ειδικά βάρη δεμένα με σκοινιά στο αδύνατο σημείο τους, αποκόπτοντας έτσι την κεφαλή από το στέλεχος του μηχανισμού.

Όταν τα σκοινιά φθάρθηκαν από την υπερβολική χρήση, λέγεται ότι οι γυναίκες των αμυνομένων έκοψαν τα μαλλιά τους και τα έπλεξαν για να φτιάξουν νέα σκοινιά, σε μια απέλπιδα προσπάθεια να μη χαθεί το κάστρο.

Σύμφωνα με τον θρύλο, υπήρχε και ένα υπόγειο πέρασμα που οδηγούσε από το κάστρο στον ποταμό. Το πέρασμα αυτό αποκαλύφθηκε όταν μια γάτα ακολουθούσε τις γυναίκες που μετέφεραν νερό, γεγονός που πρόδωσε τη μυστική διαδρομή στους πολιορκητές.

Πριν από την τελική άλωση, η βασίλισσα της πόλης, η Ρόϊδω, προτίμησε τον θάνατο από την ατίμωση. Έριξε πρώτα το παιδί της στη χαράδρα και στη συνέχεια πήδηξε και η ίδια στον ποταμό Ίταμο (ή Αγιονέρι), όπου και σκοτώθηκε.

Οι επιζώντες, σύμφωνα με την παράδοση, εγκαταστάθηκαν στη σημερινή τοποθεσία του χωριού Άγιος Δημήτριος Πιερίας.

Σχόλιο  σύνδεση με τον γνωστό θρύλο της Ωριάς

Η παραπάνω αφήγηση παρουσιάζει εντυπωσιακές ομοιότητες με τον γνωστό θρύλο της Ωριάς, που συναντάται σε πολλά μέρη της Ελλάδας.

Ο συγγραφέας Γιάννης Γκίκας, στο έργο του «Κάστρα – Ταξίδια στην Ελλάδα του θρύλου και της πραγματικότητας», αναφέρει τον ίδιο θρύλο για το κάστρο της Ωριάς, τοποθετώντας τον στα Τέμπη, στο βυζαντινό φρούριο Λυκοστόμιον.

Ωστόσο, παρόμοιες παραλλαγές εμφανίζονται και αλλού, γεγονός που δείχνει ότι πρόκειται για έναν διαδεδομένο λαϊκό μύθο της περιόδου της οθωμανικής κατάκτησης. Η επανάληψη του ίδιου μοτίβου κάστρο, μυστικό πέρασμα, προδοσία, αυτοκτονία της βασίλισσας υποδηλώνει συλλογική μνήμη και όχι ένα μοναδικό ιστορικό γεγονός.

Ερμηνευτική παρατήρηση

Ενδιαφέρον παρουσιάζει και η σύνδεση του ονόματος της βασίλισσας με το τοπικό τοπωνύμιο ή φυσικά στοιχεία του χώρου (όπως η ροδιά που, σύμφωνα με την παράδοση, φύεται στο σημείο της πτώσης της).

Αυτό το στοιχείο συναντάται συχνά στη λαογραφία, όπου οι θρύλοι “δένουν” με το τοπίο για να αποκτήσουν μεγαλύτερη αίσθηση ιστορικής συνέχειας και τοπικής ταυτότητας.

Επίλογος

Ο θρύλος της Ωριάς, είτε τοποθετείται στα Τέμπη είτε στα στενά του Ολύμπου είτε αλλού, αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα του πώς η ιστορική μνήμη, ο μύθος και η λαϊκή αφήγηση πλέκονται σε ένα ενιαίο αφήγημα.

Δεν πρόκειται για ιστορική τεκμηρίωση, αλλά για μια πολιτισμική καταγραφή ενός μύθου που επιβιώνει μέσα στον χρόνο και αποκαλύπτει τον τρόπο με τον οποίο οι κοινωνίες ερμηνεύουν τραυματικά γεγονότα του παρελθόντος.

Σημείωση 

Το παραπάνω απόσπασμα προέρχεται από μυθιστορηματικό έργο μου, βασισμένο σε τοπικές παραδόσεις και θρύλους.

Σκοπός της ανάρτησης είναι η λαογραφική και αφηγηματική καταγραφή του μύθου, όχι η ιστορική τεκμηρίωση

Υποστηρίχθηκε από τεχνητή νοημοσύνη.

 

Το Άνθος της λύπης: από το βιβλίο Άδηλος Τάφος, Ιχνηλατώντας τον τάφο του Μεγάλου Αλεξάνδρου

 Το Άνθος της λύπης: επεξήγησεις για το απόσπασμα από το βιβλίο Άδηλος Τάφος, Ιχνηλατώντας τον τάφο του Μεγάλου Αλεξάνδρου 

«Άμεσα και αθέλητα του έριξε τους οφθαλμούς του και είδε τα ιδιόμορφα και μοναδικά μπλε άνθη της γιανκέα να είναι ανθισμένα παντού πάνω στα βράχια. Αρκετά από αυτά ήτανε γαντζωμένα πάνω στον βράχο που μαζί με τα φύλλα του κισσού, τον στολίζανε σχηματίζοντας ένα πένθιμο στεφάνι. Στο μυαλό του άθελά του έκανε μια σύγκριση με τα λιλά πένθιμα λουλούδια της πασχαλιάς που ανθίζουν την εποχή του Πάσχα και σηματοδοτούν την σταύρωση και τον θάνατο του Θεανθρώπου. Μόνο εδώ που τα άνθη αυτά της γιανκέας, ήτανε τα μοναδικά σε ολόκληρο τον κόσμο και άνθιζαν σαν νεκρολούλουδα για να στολίσουνε τον τάφο του ενός και μοναδικού βασιλιά που πέθανε στην ίδια ηλικία με τον Θεάνθρωπο».

Η θεωρία που αναπτύσσω στο βιβλίο μου Άδηλος Τάφος, βασίζεται σε έναν μύθο που, αν και δεν μπορεί να αποδειχθεί ιστορικά, κουβαλά έντονο συμβολισμό. Σύμφωνα με αυτόν, στον τάφο του Μεγάλου Αλεξάνδρου φύεται ένα μοναδικό στον κόσμο λουλούδι, όπως μοναδικός υπήρξε και ο ίδιος.

Πρόκειται για τη γιανκέα (Jankaea heldreichii), ένα σπάνιο φυτό με μπλε άνθη, που φύεται μόνο σε βραχώδεις περιοχές της Ελλάδας και περιλαμβάνεται στη λίστα απειλούμενων ειδών της IUCN. Στη λογοτεχνική μου προσέγγιση, τα άνθη της γιανκέας λειτουργούν σαν νεκρολούλουδα, γαντζωμένα στους βράχους, σχηματίζοντας ένα πένθιμο στεφάνι — έναν φυσικό στολισμό για τον τάφο ενός βασιλιά.

Η εικόνα αυτή, άθελά μου, με οδήγησε σε μια σύγκριση με τα λιλά άνθη της πασχαλιάς, που ανθίζουν την περίοδο του Πάσχα και συνδέονται με τη Σταύρωση και τον θάνατο του Θεανθρώπου. Δεν είναι τυχαίο πως, σύμφωνα με την παράδοση, ο Μέγας Αλέξανδρος πέθανε στην ίδια ηλικία με τον Χριστό. Δύο μοναδικές μορφές, δύο θάνατοι, δύο συμβολισμοί — και ανάμεσά τους, ένα μοναδικό λουλούδι.

Η αναφορά αυτή δεν αποτελεί ιστορικό ισχυρισμό, αλλά μια μυθική και συμβολική γέφυρα ανάμεσα στη φύση, τη μνήμη και τον θρύλο, όπως ακριβώς επιχειρεί να κάνει και το βιβλίο μου.

Η εικόνα αυτή δεν ανήκει στον χώρο της ιστορικής βεβαιότητας, αλλά σε εκείνον όπου ο μύθος επιμένει να επιβιώνει. Όσα περιγράφονται εδώ δεν διεκδικούν την απόδειξη· γεννήθηκαν από μια αλληγορική ανάγνωση, εκεί όπου η φύση συνομιλεί με τη μνήμη και ο θρύλος με τον συμβολισμό.

Το άνθος με τα μπλε πέταλα δεν κατονομάζεται σε καμία σωζόμενη πηγή. Παρουσιάζεται μόνο ως μονόγενες και σπάνιο, δεμένο με τον θάνατο ενός βασιλιά. Η ταύτισή του με τη γιανκέα αποτελεί μια προσωπική, λογοτεχνική προσέγγιση — μια προσπάθεια να δοθεί μορφή σε κάτι που παραδόθηκε άρρητο.

Δεν πρόκειται για ιστορικό ισχυρισμό, αλλά για έναν μύθο που λειτουργεί σαν νεκρολούλουδο: ανθίζει όχι για να αποδείξει, αλλά για να θυμίσει. Όπως ο Μέγας Αλέξανδρος, έτσι και το άνθος παραμένει μοναδικό όχι επειδή εξηγείται, αλλά επειδή αντέχει στον χρόνο.

Σημείωση: Υποστηρίχθηκε από τεχνητή νοημοσύνη.