Παλιά Κοτύλη Καστοριάς: Το ερειπωμένο χωριό του Γράμμου όπου η πίστη νικά τον χρόνο

 Ποιος από εμάς, κατά τις περιηγήσεις του, δεν έχει περάσει από μέρη της πατρίδας μας όπου τα χωριά, συνήθως τα ορεινά και αυτά που βρίσκονται εκτός των κύριων δρομολογίων, σβήνουν και τελικά ερειπώνουν; Αναλόγως με την εποχή της εγκατάλειψής τους, σε κάποια από αυτά έχουν χαθεί σχεδόν όλα τα ίχνη της ανθρώπινης παρουσίας.

Υπάρχουν όμως αρκετά χωριά όπου, παρότι έχει εξαφανιστεί το σύνολο των σπιτιών, ένα κτίριο στέκει ακόμη όρθιο ενάντια στη φθορά και την καταστροφή: η κεντρική εκκλησία τους. Κι αυτό συμβαίνει διότι, αν και οι κάτοικοι εγκατέλειψαν τις εστίες τους, έμειναν πιστοί στα θεία και συντηρούν τον ναό μέχρι σήμερα. Ένα ζωντανό δείγμα της θρησκευτικότητάς τους, που στάθηκε πάνω από την ατομική και οικογενειακή περιουσία που άφησαν στο έλεος της φύσης.

Ένα τέτοιο παράδειγμα συναντάμε στην Παλιά Κοτύλη (γνωστή μέχρι το 1928 ως Κοτέλτσι) της Καστοριάς.

 Άποψη με την εκκλησία

Πρόκειται για ένα παλιό, εγκαταλελειμμένο ορεινό χωριό του Γράμμου, που ιδρύθηκε στα τέλη της Τουρκοκρατίας από κτηνοτρόφους της περιοχής. Λόγω της θέσης του στα περάσματα, δίπλα στα σημερινά σύνορα, λειτούργησε και ως οδικός σταθμός.

 Ο ταγματάρχης Νικόλαος Σχινάς, στο βιβλίο του «Οδοιπορικαί σημειώσεις Μακεδονίας, Ηπείρου, Νέας οροθετικής γραμμής και Θεσσαλίας» (Τεύχος Β΄, Αθήνα 1886), αναφέρεται στο χωριό ως εξής:

«Χωρίον οικουμένον υπό 150 Χριστιανών και έχον εκκλησίαν και άθλιον χάνιον».

Η αναφορά της Κοτύλης στο βιβλίο: Οδοιπορικαί σημειώσεις Μακεδονίας, Ηπείρου, Νέας οροθετικής γραμμής και Θεσσαλίας

Ιστορικά, είναι γνωστή η συμβολή του χωριού στον ένοπλο Μακεδονικό Αγώνα (1904–1908), καθώς αποτελούσε όχι μόνο ορμητήριο αλλά και ασφαλές καταφύγιο για τους Μακεδονομάχους στην περιοχή του νότιου Γράμμου. Χαρακτηριστική είναι η αναφορά στα απομνημονεύματα του Γεώργιου Τσόντου-Βάρδα («Το Ημερολόγιο του Καπετάν Βάρδα 1904-1907», Τόμος Α΄, Ίδρυμα Μουσείου Μακεδονικού Αγώνα). Αναφέρεται στην Παλιά Κοτύλη, καθώς εκεί, στις 10 Δεκεμβρίου 1904, το ένοπλο σώμα του —ως γενικού αρχηγού των ελληνικών δυνάμεων Δυτικής Μακεδονίας— στρατοπέδευσε στο Κοτέλτσι. Εκεί πολλοί Μακεδονομάχοι έβρισκαν καταφύγιο και υποστήριξη. Ο ιερέας του χωριού, παπα-Κοσμάς, αλλά και τοπικοί πράκτορες όπως οι Ηλίας Γιάννης, Ευθύμιος Ντέτσικας και Γεώργιος Ντίνας, συνέδραμαν καθοριστικά στον αγώνα για την απελευθέρωση της Μακεδονίας.

Επιπλέον, κατά την περίοδο του Εμφυλίου (1946–1949), το χωριό βρέθηκε στο επίκεντρο των σφοδρών συγκρούσεων, με αποτέλεσμα το 1950 να εγκαταλειφθεί πλήρως.

Ο σημερινός (τυχαίος ίσως) επισκέπτης, αν βγει από τον δρόμο του ακολουθώντας την κατατοπιστική πινακίδα προς Παλιά Κοτύλη, θα αντικρίσει το ερειπωμένο χωριό και το μοναδικό κτίσμα που έχει απομείνει ακέραιο: τον Ιερό Ναό του Αγίου Γεωργίου.

Αν περπατήσει κανείς ανάμεσα στα ερείπια, το μόνο αξιόλογο κτίσμα που θα συναντήσει είναι ένα παλιό μονότοξο πέτρινο γεφύρι του 19ου αιώνα, που αντιστέκεται κι αυτό στη φθορά του χρόνου.

Πάνω από το χωριό ορθώνονται αποτομα γκρεμοί, γνωστοί σήμερα ως «Χάρος». Όπως σε κάθε εγκαταλελειμμένο τόπο, έτσι κι εδώ δεν λείπουν οι θρύλοι και οι ιστορίες που κινούνται ανάμεσα στο φανταστικό και την ιστορική πραγματικότητα, στοιχειώνοντας το τοπίο...

Δείτε τον ΠΙΝΑΚΑ ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΕΝΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ ως ένα πλήρη οδηγό θεμάτων του ιστολογίου μου.

---

Ευχαριστώ για την ανάγνωση!

Τα βιβλία μου:

• 1 : Το Θησαυροφυλάκιο με το Σκήπτρο του Μ. Αλεξάνδρου
• 2 : Άδηλος Τάφος
• 3 :The Unmarked Tomb of Alexander the Great (Kindle)
  
  
• (Περισσότερες πληροφορίες θα βρείτε στο προφίλ μου, στη δεξιά στήλη του blog)