Η Ιερά Μονή Κηπίνας στους Καλαρρύτες είναι ένα κατεξοχήν σπηλαιώδες
μοναστήρι. Ιδρύθηκε το 1212 και είναι κυριολεκτικά σφηνωμένη μέσα σε μια
κοιλότητα κατακόρυφου βράχου, πάνω από το φαράγγι του Καλαρρύτικου ποταμού στα
Τζουμέρκα. Με αφορμή μια παλαιότερη επίσκεψή μας στη μονή και μελετώντας την
ιστορική της διαδρομή, εξετάσαμε πώς λειτουργούσαν τα «κρυφά περάσματα» (οι
κρυψώνες κειμηλίων) στα μοναστήρια, και ειδικά σε αυτά της Ηπείρου, την εποχή
της Τουρκοκρατίας.
Αναφορά στην κρύπτη της Ιεράς Μονής Κηπίνας
Σε μια εποχή όπου ο υπόδουλος ελληνισμός διαβιούσε κάτω από άθλιες
συνθήκες, κυνηγημένος από τον Οθωμανό δυνάστη και για τα θρησκευτικά του
πιστεύω, η ανάγκη διαφύλαξης των ιερών κειμηλίων, αλλά και των τεκμηρίων της
άλλοτε ένδοξης ιστορίας του, θεωρούνταν επιβεβλημένη. Τα μοναστήρια, με την
ιδιότυπη αρχιτεκτονική τους και τις απομακρυσμένες, δυσπρόσιτες περιοχές στις
οποίες βρίσκονταν, αποτελούσαν το ιδανικότερο καταφύγιο για πολύτιμα κειμήλια,
έγγραφα, χρυσόβουλα και σπάνια βιβλία. Εχθρός αυτής της εθνικής και
πολιτιστικής κληρονομιάς δεν ήταν μόνο ο κατακτητής, αλλά και οι διάφοροι
ληστές που λυμαίνονταν τον τόπο. Για τους λόγους αυτούς, σε κάθε μοναστήρι είχε
προβλεφθεί η κατασκευή άμεσα προσβάσιμων κρυπτών, τόσο για τους θησαυρούς όσο
και για τους ίδιους τους μοναχούς.
Οι Ηπειρώτες πετράδες και ξυλογλύπτες (πολλές φορές οι ίδιοι οι μοναχοί)
φρόντιζαν να κατασκευάζουν δαιδαλώδεις κρύπτες, διπλούς τοίχους και
ψευδοπατώματα, διασφαλίζοντας το απόρρητο. Κάποιες από αυτές, που προορίζονταν
για την προστασία του προσωπικού σε περίπτωση ληστρικής ή άλλης επιδρομής, ήταν
γνωστές σε περισσότερα άτομα και λειτουργούσαν κάτω από αυστηρούς κανόνες
ασφαλείας.
Οι κρύπτες της Ιεράς Μονής Κηπίνας
Όπως μας πληροφορεί και το σχετικό έντυπο της μονής, στο μαγειρείο της Κηπίνας υπάρχει μια κρύπτη καμουφλαρισμένη πίσω από την πλάτη ενός κατά τα άλλα αθώου ντουλαπιού. Το εντοιχισμένο αυτό ερμάριο, το οποίο περιέχει κανονικά ράφια και σκεύη, λειτουργούσε ως παραπλάνηση, ενώ η κινητή ξύλινη πλάτη του έκρυβε το άνοιγμα πίσω από τον τοίχο, βαθιά μέσα στον βράχο.
























