Το Μυκηναϊκό Αίνιγμα του Σκουλικάδου: Ανάμεσα στον Όμηρο και την Αρχαιολογική Σκαπάνη.

 

Κατά την διάρκεια των διακοπών στην γενέτειρά μου στο Σκουλικάδο Ζάκυνθου και πάνω από τον εύφορο κάμπο της περιοχής, υπάρχει ένας λόφος, στεφανωμένος από ένα μοναχικό ιδιωτικό εκκλησάκι. Εκεί κρύβεται και ένα μυστικό από την εποχή του Ομήρου που υπερβαίνει τη λαϊκή ευσέβεια.

Ο λόφος «Καλλίμαχος» στο Σκουλικάδο: Η στρατηγική θέση που συνδέει τη Ζάκυνθο με το ομηρικό βασίλειο.

Για πολλά χρόνια, οι χωρικοί κατά την καλλιέργεια της τριγύρω περιοχής αλλά και τις διευθετήσεις του χώρου στο ύψωμα έβρισκαν αρχαία πήλινα θραύσματα στο ανασκαλεμένα χώματα. Αυτό στάθηκε και η αφορμή  αργότερα που πυροδότησε την λαϊκή φαντασία σε μια τολμηρή υπόθεση: Μήπως η ολλανδική αρχαιολογική αποστολή δεν αιτήθηκε να ερευνήσει την περιοχή για τα απομεινάρια ενός αρχαίου αγροτικού οικισμού, αλλά την εξακρίβωση των γραπτών κειμένων του  ομηρικού κόσμου;

Η λαϊκή φαντασία ακόμη μιλάει ότι εκεί ίσως βρίσκεται το  Παλάτι του Οδυσσέα και αυτό αναζητούσε να ερευνήσει η ολλανδική αρχαιολογική αποστολή.  Ανεξάρτητα από αυτό όμως η επιστημονική σκαπάνη στο Σκουλικάδο μας καλεί να ξαναδιαβάσουμε την ιστορία της Ζακύνθου, διότι αυτή δεν αποτελεί  ένα απλό νησί του Ιονίου, αλλά ίσως και τον κεντρικό πυλώνα του Μυκηναϊκού πολιτισμού που ενέπνευσε τα έπη του Ομήρου.»

 

Τα  Ευρήματα του Σκουλικάδου

Ας βάλουμε λοιπόν τα πράγματα στην θέση τους με την δική μας ματιά . Τα θρασέματα τα οποία κατά καιρούς είχαν βρεθεί δεν έμοιαζαν όμοια με τα συνηθισμένα. Έτσι το ταξίδι της αρχαιολογική περιπέτειας στο Σκουλικάδο, αλλά και της λαϊκής δοξασίας δεν ξεκίνησε στα τυφλά. Η περιοχή Καλλίμαχος ήρθε στο φως για πρώτη φορά και στο προσκήνιο της ιστορικής έρευνας μετα από αιώνες στην αφάνεια.

Έτσι λοιπόν η  ολλανδική ομάδα, ξεκίνησε τις έρευνες της και χρησιμοποιώντας σύγχρονες μεθόδους γεωφυσικής διασκόπησης, εντόπισε ενδείξεις τοίχων αλλά και οικιστικές δομές όπως δρόμους κλπ στοιχεία που χρονολογούνταν από  την Ύστερη Εποχή του Χαλκού. Τα συμπεράσματα της από αυτή την έρευνα επικεντρωνόντανε στα παρακάτω:

•           Στην περιοχή κατοικούσαν άνθρωποι με υψηλό επίπεδο τεχνικής στην κεραμική τέχνη που είχανε  επαφές με μυκηναϊκές πόλεις της Πελοποννήσου.

•           Η επιλογή της θέσης του οικισμού πάνω στον λόφο δεν ήταν τυχαία. Από εκεί, υπήρχε η δυνατότητα  για τον πλήρη έλεγχο των οδών επικοινωνίας μεταξύ των  ορεινών  τμημάτων του νησιού και του κάμπου.

•           Στο ίδιο  σημείο χτίστηκε αργότερα πολύ αργότερα βέβαια ένας χριστιανικός ναός από ιδιώτες, γεγονός που επιβεβαιώνει τη διαχρονική ιερότητα του χώρου.

Έτσι και το Σκουλικάδο έπαψε να είναι απλά ένα μικρό και άσημο αγροτικό χωριό και έγινε μέρος από ένα αρχαιολογικό παζλ. Ίσως η περαιτέρω έρευνα  των αρχαιολόγων να αποτελεί μια απάντηση στην αμφισβήτηση της ιστορικότητας του Ομήρου, αποδεικνύοντας ότι η Ζάκυνθος είχε ισχυρή παρουσία στο γεωπολιτικό χάρτη της εποχής εκείνης.

 

Το Παλάτι του Οδυσσέα ήτανε το  Πρόσχημα, ή απλά ένα Επιστημονικό Κίνητρο;

Εδώ θα αποτολμήσω να υποθέσω για ποιο λόγο δημιουργήθηκε αυτή η λαϊκή δοξασία περί το «Παλάτι του Οδυσσέα».  Συνήθως στα αρχαιολογικά δρώμενα η αναζήτηση ενός θέματος όπως  το παλάτι του Οδυσσέα πολύ συχνά αντιμετωπίζεται με σκεπτικισμό από τους ακαδημαϊκούς κύκλους.

•           Για να μπορέσουν να κάνουν λοιπόν, υποθέτω οι Ολλανδοί αρχαιολόγοι την ερευνά τους πάνω σε θέματα που αφορούσαν την διοικητική δομή της Ζακύνθου της εποχής του Όμηρου,  έπρεπε να μελετήσουν και να αποδείξουν γιατί ο Όμηρος περίγραφε την Ζάκυνθο  ως μέρος ενός ισχυρού βασιλείου.

•           Λογικό λοιπόν φαίνεται ότι και η αίτηση τους για ανασκαφή στο Σκουλικάδο (η οποία  βασίστηκε σε χειροπιαστά δεδομένα) έπρεπε να στηριχθεί σε έναν μυθικό ηρώα όπως ο Οδυσσέας για να ερευνηθεί αν πραγματικά η περιοχή ήτανε μια οικονομική και κοινωνική βάση. Τότε  το Σκουλικάδο σαν μια  τέτοια βάση, θα ενδυνάμωνε το γεγονός ότι ο Όμηρος δεν είχε γράψει απλά ένα μύθο αλλά ιστορικά γεγονότα.

•           Η διαφορά της αρχαιολογικής αυτής έρευνας ήτανε ότι η αποστολή μελέτησε επιστάμενα το τοπίο της Ζακύνθου. Με την βοήθεια της σύγχρονης τεχνολογίας ανέλυσε το πώς οι σεισμοί αλλά και οι προσχώσεις του κάμπου μπορούσαν να έχουν θάψει ή μετατοπίσει την αρχαία αλήθεια.

Έτσι λοιπόν  με αυτό τον τρόπο και το πρόσχημα το τι αναζητούσε, η έρευνα  μετατράπηκε σε μια σοβαρή μελέτη πολλών επιστημονικών πεδίων. Η αναζήτηση της Χαμένης Ιθάκης αλλά και του παλατιού του Οδυσσέα μπορεί να παραμένει ένα ρομαντικό όνειρο, αλλά οι ανασκαφές στο Σκουλικάδο ανέδειξαν ότι η Υλήεσσα (το ομηρικό επίθετο της Ζακύνθου) ήτανε ένας βασικός πρωταγωνιστής της Μυκηναϊκής εποχής.

 

Η Ζάκυνθος στον Ομηρικό Χάρτη δεν είναι απλά μόνο  ένα Δασώδες Νησί.

Ας δούμε μερικά σημεία του ομήρου όπως αναφέρονται για την Ζάκυνθο. Για να κατανοήσουμε και  τη σημασία των ερευνών στο Σκουλικάδο.

•           Η Ζάκυνθος στην Οδύσσεια αναφέρεται ως «υλήεσσα» δηλαδή είναι κατάφυτη από δάση όπως και ότι αποτελούσε αναπόσπαστο μέρος του βασιλείου των Κεφαλλήνων.

•           Ο Όμηρος μας αναφέρει για τους είκοσι μνηστήρες της Πηνελόπης που προέρχονταν από τη Ζάκυνθο. Αυτό υποδηλώνει ότι η Ζάκυνθος ήτανε ένα νησί με ισχυρή αριστοκρατία και κοινωνική οργάνωση.

•           Στην πραγματικότητα οι έρευνες που έγιναν τόσο  στο Σκουλικάδο όσο και στη Λιθακιά επιβεβαιώνουν ότι ο Όμηρος  δεν έκανε φανταστικές περιγραφές αλλά ιστορικές. Το συμπέρασμα που βγαίνει είναι ότι η Ζάκυνθος είχε αναπτύξει έναν πολιτισμό όπως φαίνεται και  στα έπη του Ομήρου εφάμιλλο των Μυκηναίων και άξιο αναφοράς, εχοντας οχυρωμένες τοποθεσίες που επέβλεπαν τις πλουσιότερες γαίες του νησιού.

 

Η Αρχαιολογία ως Γέφυρα με το Παρελθόν

Τελικά το ερώτημα που πλανάται είναι το τι αποκόμισε η Ζάκυνθος από την ολλανδική αποστολή;

Πολλοί θα πούνε ότι η σκαπάνη των Ολλανδών δεν αποκάλυψε έναν θρόνο με το όνομα του Οδυσσέα ή το παλάτι του. Στην πραγματικότητα όμως η αρχαιολογική αποστολή έφερε στο φως τα σιωπηλά ερείπια του κάμπου δίνοντας τους ιστορική οντότητα της εποχής του Ομήρου.

Η περίπτωση του Σκουλικάδου μας διδάσκει ότι ο Όμηρος δεν έγραφε ποιητική αδεία αλλά πρώιμη ιστορία. Ας φροντίσει λοιπόν το κράτος κάθε φορά που μια διεθνής αποστολή ζητά άδεια να ερευνήσει το έδαφός μας, να δίνεται αυτή η ευκαιρία γιατί μόνο έτσι θα έχουμε την δυνατότητα να δούμε τον τόπο μας με μια άλλη ματιά.

Μπορεί η χαμένη Ιθάκη  να παραμένει ένας άλυτος γρίφος ακόμη,  αλλά η Ζάκυνθος την εποχη εκείνη ιστορικά ήτανε ανεπτυγμένη  και εφάμιλλη των άλλων μυκηναϊκών πόλεων.  Κλείνοντας αυτή την αναφορά μου με αφορμή την επίσκεψή μου σε εκείνο το ξεχασμένο εκκλησάκι, θέλω να τονίσω το γεγονός ότι  μου δόθηκε η ευκαιρία να εκτιμήσω όχι μόνο τον μύθο του Ομήρου ξανά, αλλά και την επίμονη προσπάθεια της επιστήμης για να τον επιβεβαιώσει.

Στοιχεία της αναφοράς για την έρευνα στο Σκουλικάδο, ελήφθησαν από την επιστημονική έκθεση για τη συγκεκριμένη περιοχή τιτλοφορείται «The 2015 survey at Skoulikado-Kalimachos» οπου  περιγράφει αναλυτικά την εύρεση της Μυκηναϊκής κεραμικής από τον ιδιοκτήτη κ. Σ. Δεσύλλα καθώς και από την ιστοσελίδα «The Zakynthos Archaeology Project» του Πανεπιστήμιου του Άμστερνταμ.

#ZakynthosHistory, #MycenaeanGreece, #Homer, και #Archaeology

---

Ευχαριστώ για την ανάγνωση!

Τα βιβλία μου:

• 1 : Το Θησαυροφυλάκιο με το Σκήπτρο του Μ. Αλεξάνδρου
• 2 : Άδηλος Τάφος
• 3 :The Unmarked Tomb of Alexander the Great (Kindle)
  
  
• (Περισσότερες πληροφορίες θα βρείτε στο προφίλ μου, στη δεξιά στήλη του blog)

#ZakynthosHistory, #MycenaeanGreece, #Homer, και #Archaeology