Το μοναστήρι-«φύλακας» στο Ρετζίκι Θεσσαλονίκης και ο βυζαντινός μύθος που το περιβάλλει

 Όλοι όσοι ταξιδεύουμε προς τη Θεσσαλονίκη, ερχόμενοι από τη Θράκη και την Ανατολική Μακεδονία, κοιτάζοντας τον ορίζοντα πάνω από τα υψώματα, θα έχουμε προσέξει ένα επιβλητικό μοναστήρι στην κορυφή του λόφου. Αν κάποιος βρεθεί στο Ρετζίκι (Πεύκα) ή στο Ασβεστοχώρι, έχει την ευκαιρία να το παρατηρήσει από ακόμα πιο κοντά.

Πολλοί από εμάς, μεταξύ των οποίων κι εγώ μέχρι πρόσφατα, είχαμε την εντύπωση ότι πρόκειται για κάποιο παλιό, ιστορικό κτίσμα της Βυζαντινής περιόδου που απλώς ανακαινίστηκε και επεκτάθηκε. Η πραγματικότητα όμως είναι τελείως διαφορετική.

Το μοναστήρι του σήμερα

Το κτίριο που βλέπουμε σήμερα στην κορυφή του λόφου είναι η Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου, ένα σύγχρονο μοναστηριακό συγκρότημα παλαιοημερολογιτών.



 φωτογραφία: Το μοναστήρι στην κορυφή του λόφου

Από πού προέρχεται ο «βυζαντινός μύθος»;

Πού οφείλεται η εντύπωση ότι αυτό το μοναστήρι έχει χτιστεί πάνω στα ερείπια κάποιου βυζαντινού κάστρου ή μοναστηριού;

Οι προφορικές ιστορίες και η έλλειψη ακριβών πληροφοριών δημιουργούν συχνά την αίσθηση ότι η περιοχή κρύβει μυστικά από την εποχή του Βυζαντίου. Σε αυτό συμβάλλει το γεγονός ότι στην ίδια περιοχή υπάρχουν πράγματι αρκετά βυζαντινά στοιχεία, αν και μόνο τμήματά τους είναι ορατά στο ευρύ κοινό:

Η ληστεία της οθωμανικής χρηματαποστολής από τους Κλέφτες του Κισσάβου και του Ολύμπου το 1803

Το λημέρι στον Κίσσαβο

 Ήταν 23 Απριλίου του 1803, ημέρα εορτής του στρατηλάτη Αγίου Γεωργίου. Τα παλικάρια από τα μπουλούκια στα λημέρια του Κισσάβου ήταν όλα μαζεμένα εκεί ψηλά, μέσα στη χαράδρα του μεγάλου ρέματος, για να γιορτάσουν. Χωρίς φασαρία και φωνές, ήταν μια σύναξη γεμάτη κατάνυξη, όπως και ο εκκλησιασμός που είχε προηγηθεί νωρίτερα στο σπήλαιο του Νερόλακκα. 

Αποψη από λημέρι κλεφτών 

Οι καπετάνιοι κάθε τέτοια μέρα μαζεύονταν και, ξεχνώντας τις όποιες διαφορές και αντιπάθειες μεταξύ τους, αντάλλασσαν εμπειρίες και νέους όρκους συνεργασίας. 

Από κάτω, το ποτάμι κυλούσε τα σκοτεινά νερά του σχετικά ήρεμα, λόγω και των λιγοστών βροχών της εποχής. Ένα ποτάμι που, ανάλογα με το σημείο της ροής του, τόσο οι ξένοι περιηγητές όσο και οι οθωμανικές αρχές το κατέγραφαν είτε ως Ντερέ (Ρέμα) είτε ως Kara Su (Μαύρο Νερό). Πρόκειται για τον αρχαίο ποταμό Αμύρο (ή κατ' άλλους Όγχηστο), που αιώνες τώρα πήγαζε από τον Κίσσαβο, διάσχιζε το Δώτιο Πεδίο και χυνόταν στη λίμνη Κάρλα (Βοιβηίδα). Παρά τα σύγχρονα τεχνικά έργα, τα ίχνη της ροής του διατηρούνται ακόμη αναλλοίωτα, κουβαλώντας την ιστορία του.

 Ο γραμματικός κοίταξε το ποτάμι και σκεφτικός αναλογίστηκε όλα όσα γνώριζε για την ιστορία του τόπου, όπως τα είχε διδαχθεί από τους ιερείς δασκάλους του. Το ποτάμι, έλεγαν, ήταν ο Άμυρος, ο γιος του θεού Ποσειδώνα. Χαμογέλασε με μια σκιά θλίψης και μουρμούρισε: 

«Άμυρος τον έλεγαν οι παλιοί... Γιος του Ποσειδώνα, έλεγαν οι δάσκαλοί μου στη Βιέννη... κι εμείς σήμερα τον καταντήσαμε απλό ντερέ...» 

Έριξε μια ματιά στην κούπα με το κρασί του και ενδόμυχα έκανε μια ευχή στον Άγιο για την επόμενη χρονιά: να ήταν όλοι πάλι ζωντανοί, ελεύθεροι, και όλα αυτά τα αμούστακα παιδιά τριγύρω του να είχαν την ευκαιρία να καθίσουν στα έδρανα ενός σχολείου για να μάθουν την ιστορία του τόπου τους. Μια ιστορία που θα τους δίδασκε ότι από τα ίδια κλήματα των αμπελιών της περιοχής τους έβγαινε και το κρασί των Αργοναυτών.

Ιστορία και η Λεηλασία του Ναού της Αφαίας στην Αίγινα

Αφορμή για αυτή την ανάρτηση αποτελούν οι εντυπώσεις από ένα οικογενειακό μας ταξίδι στην Αίγινα. Η ανάρτηση αφορά τα αρχαία ερείπια του ιερού και του ναού που ήταν αφιερωμένα στη θεά Αφαία, στην ανατολική πλευρά του νησιού.

Ο Ναός της Αφαίας στην Αίγινα

Λίγη ιστορία για αυτόν τον ναό

Διαβάζουμε στον αρχαίο περιηγητή Παυσανία και στο βιβλίο του (Ελλάδος Περιήγησις, Β', Κορινθιακά, κεφ. 30 παρ. 3), τα παρακάτω για το αρχαίο αυτό ιερό:

«ἐν Αἰγίνῃ δὲ πρὸς τὸ ὄρος τοῦ Πανελληνίου Διὸς ἰοῦσιν, ἔστιν Ἀφαίας ἱερόν, ἐς ἣν καὶ Πίνδαρος ᾆσμα Αἰγινήταις ἐποίησε. φασὶ δὲ οἱ Κρῆτες-- τούτοις γάρ ἐστι τὰ ἐς αὐτὴν ἐπιχώρια--Καρμάνορος τοῦ καθήραντος Ἀπόλλωνα ἐπὶ φόνῳ τῶ Πύθωνος παῖδα Εὔβουλον εἶναι, Διὸς δὲ καὶ Κάρμης τῆς Εὐβούλου Βριτόμαρτιν γενέσθαι: χαίρειν δὲ αὐτὴν δρόμοις τε καὶ θήραις καὶ Ἀρτέμιδι μάλιστα φίλην εἶναι: Μίνω δὲ ἐρασθέντα φεύγουσα ἔῤῥιψεν ἑαυτὴν ἐς δίκτυα ἀφειμένα ἐπ' ἰχθύων θήρᾳ. ταύτην μὲν θεὸν ἐποίησεν Ἄρτεμις, σέβουσι δὲ οὐ Κρῆτες μόνον ἀλλὰ καὶ Αἰγινῆται, λέγοντες φαίνεσθαί σφισιν ἐν τῇ νήσῳ τὴν Βριτόμαρτιν. ἐπίκλησις δέ οἱ παρά τε Αἰγινήταις ἐστὶν Ἀφαίας καὶ Δίκτυννα ἐν Κρήτῃ».

Η σύγχρονη μετάφρασή του είναι:

«Καθώς πηγαίνει κανείς στην Αίγινα προς το όρος του Πανελληνίου Διός, συναντά το ιερό της Αφαίας, για την οποία μάλιστα ο Πίνδαρος συνέθεσε ύμνο για τους Αιγινήτες. Οι Κρήτες, αφού σε αυτούς ανήκουν οι τοπικές παραδόσεις για τη θεά, λένε ότι αυτή ήταν κόρη του Εύβουλου (ο οποίος ήταν γιος του Κάρμανορα, αυτού που καθάρισε τον Απόλλωνα για τον φόνο του Πύθωνα), και της Κάρμης, της κόρης του Εύβουλου. Επίσης αναφέρουν ότι η Βριτόμαρτις απολάμβανε το τρέξιμο και το κυνήγι, και ήταν ιδιαίτερα αγαπητή στην Άρτεμη. Όταν ο Μίνωας την ερωτεύτηκε και την κυνηγούσε, εκείνη έπεσε στη θάλασσα μέσα σε δίχτυα που είχαν απλωθεί για ψάρεμα. Η Άρτεμη την έκανε θεά και τη λατρεύουν όχι μόνο οι Κρήτες, αλλά και οι Αιγινήτες, οι οποίοι λένε ότι η Βριτόμαρτις εμφανίζεται στο νησί τους. Το προσωνύμιο της θεάς στους μεν Αιγινήτες είναι Αφαία, στους δε Κρήτες Δίκτυννα».

Κάστρο του Σβέριν: Εκεί όπου μέχρι σήμερα βασιλεύει η βυζαντινή διπλωματία

 Αφορμή για αυτή την ανάρτηση αποτελούν οι εντυπώσεις που δημιουργούνται από ένα ταξίδι για υπηρεσιακούς λόγους στην έδρα του Κοινοβουλίου του κρατιδίου Μεκλεμβούργο-Πομερανία, και συγκεκριμένα στο Κάστρο του Σβέριν (Schwerin Castle) στη Γερμανία.

Το κάστρο του Σβέριν (Schwerin Castle) στη Γερμανία

Το συγκεκριμένο κάστρο χτίστηκε το 973 μ.Χ. πάνω σε ένα νησάκι μέσα στην κεντρική λίμνη της πόλης Σβέριν και αποτέλεσε την επίσημη έδρα των δουκών του Μεκλεμβούργου. Σήμερα αποτελεί μνημείο παγκόσμιας κληρονομιάς της UNESCO λόγω της μοναδικής αρχιτεκτονικής του. Πολύ έξυπνα συνδυασμένο από τις γερμανικές αρχές, το κάστρο λειτουργεί ως μουσείο ανοιχτό για τους τουρίστες, αλλά παράλληλα ποτέ δεν σταμάτησε να είναι και η έδρα του Κοινοβουλίου του κρατιδίου Μεκλεμβούργο-Πομερανία.

Αχλαδοχώρι Σερρών: Οδοιπορικό στο σπήλαιο με το εκκλησάκι της Αναλήψεως

 Η περιοχή στο Αχλαδοχώρι των Σερρών κρύβει μια ιδιαίτερη και βαθιά ιστορία ασκητισμού, αλλά και προστασίας. Μια ιστορία που συνδέεται άρρηκτα με τη γεωγραφία του χωριού στα βάθη των αιώνων.

Η γιορτή της Αναλήψεως και η θρησκευτική ευλάβεια

Μέσα στον βράχο το παρεκκλήσιο της Αναλήψεως

Κάθε χρόνο, στο λαξευμένο μέσα στον βράχο παρεκκλήσιο της Αναλήψεως, τελείται πανηγυρική θεία λειτουργία χοροστατούντος του Μητροπολίτη Σιδηροκάστρου. Είναι άξιο αναφοράς το γεγονός ότι ανάμεσα στο πλήθος των προσκυνητών που κατακλύζουν τον χώρο, παρευρίσκεται σταθερά και μεγάλος αριθμός πιστών από τη γειτονική χώρα, τη Βουλγαρία, αποδεικνύοντας τη διασυνοριακή ακτινοβολία του μνημείου.

Τα σπήλαια του φαραγγιού: Από τον ασκητισμό στις στάνες

Μεγάλη εντύπωση προκαλεί στον επισκέπτη η ύπαρξη φυσικών σπηλαίων μέσα στο παρακείμενο φαράγγι. Αν και τις τελευταίες δεκαετίες τα σπήλαια αυτά χρησιμοποιήθηκαν κυρίως ως στάνες από τους κτηνοτρόφους, η αρχική τους χρήση ήταν τελείως διαφορετική.

Κατά τη βυζαντινή και υστεροβυζαντινή περίοδο, οι φυσικές αυτές κοιλότητες στα κάθετα τοιχώματα του φαραγγιού μετατράπηκαν σε χώρους ασκητισμού. Άνθρωποι που εγκατέλειψαν τα εγκόσμια έγιναν μοναχοί και ερημίτες, αναζητώντας τη θέωση μέσα από την απόλυτη απομόνωση και την αδιάλειπτη προσευχή.

Αναζητώντας το βυθισμένο ασκηταριό του Αγίου Αντωνίου του Βεροιώτη στον Αλιάκμονα

 

Ενα δυσπρόσιτο σπήλαιο-ασκηταριό

Ο Όσιος Αντώνιος ο Νέος είναι ο πολιούχος και προστάτης της πόλης της Βέροιας. Έζησε και ασκήτεψε με αυστηρότητα κατά τον 11ο αιώνα στην περιοχή, επιλέγοντας ως καταφύγιο ένα δυσπρόσιτο σπήλαιο-ασκηταριό. Πρόκειται για ένα από τα αρχαιότερα γνωστά κατοικημένα ασκητήρια στην κοιλάδα του ποταμού Αλιάκμονα, το οποίο για αιώνες αποτελούσε φάρο πνευματικότητας.

Η τοποθεσία και η ιστορική καταγραφή

Η ακριβής θέση του σπηλαίου βρισκόταν στην όχθη του ποταμού Αλιάκμονα, στην πλευρά της Τζαμάλας και της Καλλίπετρας. Σύμφωνα με παλιές αφηγήσεις και μαρτυρίες, το εσωτερικό του σπηλαίου ήταν πλούσια διακοσμημένο με σπουδαίες βυζαντινές τοιχογραφίες.

Ο Γιώργος Χιονίδης, ένας κορυφαίος δικηγόρος, συγγραφέας και ιστορικός της Βέροιας, στο πλαίσιο της μνημειώδους έρευνάς του, περιηγήθηκε σε όλες τις Σκήτες της περιοχής. Τις κατέγραψε συστηματικά και τις διέσωσε φωτογραφικά ως πολύτιμα μνημεία. Στο εμβληματικό βιβλίο του «Ιστορία της Βέροιας (Βυζαντινοί Χρόνοι)», περιλαμβάνεται και μια σπάνια, ιστορική ασπρόμαυρη φωτογραφία από αυτό το αρχικό, αυθεντικό ασκηταριό του Αγίου Αντωνίου.

Η καταβύθιση από τα έργα της ΔΕΗ

Στο σημείο του βυθισμένου ασκηταριού του Αγίου Αντωνίου του Βεροιώτη 

Η μοίρα του μνημείου άλλαξε ριζικά όταν κατασκευάστηκαν τα μεγάλα υδροηλεκτρικά φράγματα της ΔΕΗ στην περιοχή. Με τη δημιουργία της τεχνητής λίμνης, η στάθμη των νερών του ποταμού ανέβηκε κατά 70 ολόκληρα μέτρα.

Οι προεπαναστατικές κρύπτες της Χαλκιδικής: Όταν οι χάρτες του αγώνα έγιναν μύθοι χρυσοθήρων

 

Αφορμή για αυτή την ανάρτηση στάθηκε η ανάγνωση ενός κειμένου που αφορούσε τον τρόπο λειτουργίας των προεπαναστατικών ομάδων της Κεντρικής Μακεδονίας, κατά την προετοιμασία τους για την επικείμενη Επανάσταση και την αποτίναξη του οθωμανικού ζυγού υπό τις οδηγίες της Φιλικής Εταιρείας.

Ήδη από το 1815 είχαν δημιουργηθεί οι κατάλληλες συνθήκες για την οργάνωση του δικτύου των Φιλικών μεταξύ των προεπαναστατικών ομάδων, με ηγήτορες όπως ο Εμμανουήλ Παπάς στη Χαλκιδική. Ηγέτες επίσης όπως ο Νικοτσάρας, ο Γεωργάκης Ολύμπιος, οι Λαζαίοι, ο Τζαχείλας και πολλοί άλλοι, που έδρασαν στα αρματολίκια του Ολύμπου αλλά και στη Χαλκιδική, είχαν ανοίξει τον δρόμο για την Επανάσταση με τη λειτουργία των κατάλληλων δικτύων.

Οι κρύπτες του αγώνα μέσα σε σπήλαια

Οι πολιτικοστρατιωτικές συνθήκες και το γεωγραφικό σκηνικό

Οι εκκαθαριστικές επιχειρήσεις του Αλή Πασά εναντίον της κλεφτουριάς και των αρματολών του Ολύμπου ήταν το σημείο εκείνο που ώθησε τους ηγέτες αρκετών ομάδων να συνασπιστούν και να οργανωθούν σε μια ενιαία δομή για την προετοιμασία της εξέγερσης. Το καταλληλότερο έδαφος, μετά τους διωγμούς του 1818 και 1819, ήταν η ημιαυτόνομη περιοχή της Βόρειας και Κεντρικής Χαλκιδικής.

Στα λημέρια του Ολύμπου: Το αόρατο δίκτυο και η άγνωστη ζωή των κλεφτών

Άραγε πώς να ζούσαν και να δρούσαν οι Κλέφτες πριν από την Επανάσταση του 1821;

Όταν σκεφτόμαστε τους Κλέφτες της Τουρκοκρατίας, το μυαλό μας πάει συχνά σε μοναχικούς πολεμιστές, περισσότερο δε μάλλον σε ληστές που δρούσαν στα βουνά και κρύβονταν σε σπηλιές. Η πραγματικότητα, όμως, είναι τελείως διαφορετική. Ειδικά γύρω στα 1800 και πριν από την Επανάσταση του 1821, στον Όλυμπο αλλά και στα διπλανά βουνά, όπως τα Χάσια, τα Πιέρια και τον Κίσσαβο, η ζωή τους ήταν πολύ πιο συναρπαστική από ό,τι μπορούμε εμείς σήμερα να φανταστούμε.

Θέα του Ολύμπου από ανατολικά 

Οι Κλέφτες ζούσαν σε οργανωμένες ομάδες που δεν ήταν απλοί αντάρτες των βουνών, αλλά ένα συγκροτημένο σύστημα μέσα στο βουνό, βασισμένο σε κανόνες, στρατηγική και την απόλυτη πειθαρχία.

Ιερά Μονή Αγίου Κοσμά στο Κολικόντασι: Ένα ζωντανό μουσείο ιστορίας και πίστης

 

Αφορμή για αυτή την ανάρτηση στάθηκε η επίσκεψή μου στην ανακαινισμένη Μονή του Αγίου Κοσμά, κοντά στο Κολικόντασι της Μεγάλης Μουζακιάς στη Βόρειο Ήπειρο. Ένα μοναστήρι χτισμένο δίπλα στα ερείπια της αρχαίας Απολλωνίας, στην ανατολική όχθη του Άψου ποταμού, στο σημερινό Φίερι της Αλβανίας.

Μονή του Αγίου Κοσμά,  στο Κολικόντασι στην Β. Ήπειρο 

Εισαγωγή

Υπάρχουν μέρη όπου η ιστορία δεν είναι γραμμένη μόνο στα βιβλία, αλλά βρίσκεται εντοιχισμένη στους τοίχους και σκορπισμένη στις αυλές. Ένα τέτοιο μέρος είναι και η Ιερά Μονή του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού στο Κολικόντασι, ο τόπος όπου αναπαύθηκε ο μεγάλος Δάσκαλος του Γένους.

Ιστορικά στοιχεία

Η Ιερά Μονή του Αγίου Κοσμά χτίστηκε μεταξύ Αυγούστου 1813 και Ιουνίου 1814 από τον Αλή Πασά τον Τεπελενλή, όταν αυτός περιέλαβε στο πασαλίκι του το Μπεράτι και την περιοχή του. Ο Αλής, κατά την είσοδό του στο Μπεράτι, κάλεσε τον Μητροπολίτη Βελεγράδων Ιωάσαφ Β’, τον οποίο και πρόσταξε να κάνει την ανακομιδή του Αγίου και να χτίσει ένα μοναστήρι προς τιμήν του. Λέγεται ότι η ενέργεια αυτή έγινε επειδή ο Αλής γνώριζε τον Κοσμά ως άνθρωπο του Θεού και έτρεφε σεβασμό προς το πρόσωπό του. Προσωπικά, πιστεύω ότι η πράξη αυτή, 34 χρόνια μετά τη θανάτωση του Αγίου, ήταν στην ουσία μια κίνηση πολιτικής σκοπιμότητας.

Ο Δράκος της Αρχαίας Απολλωνίας: Ένας «άγρυπνος φύλακας» στη Μονή του Αγίου Κοσμά

Από την τελευταία μου επίσκεψη στη Βόρειο Ήπειρο, όταν μετέβηκα και στη Μονή του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού στο Κολικόντασι, προέκυψε το παρακάτω θέμα.

Συνήθως σε χώρους όπως τα μοναστήρια, το βλέμμα των πιστών σπάνια παρατηρεί τους τοίχους· ή αν το κάνει, η ματιά είναι γρήγορη και φευγαλέα. Προσωπικά, μια συγκεκριμένη λεπτομέρεια μου έκανε μεγάλη εντύπωση. Ένα αρχαίο ανάγλυφο ήταν εντοιχισμένο ανάμεσα στις πέτρες, απεικονίζοντας ένα ερπετόμορφο ον: μια μυθική φτερωτή ύπαρξη, έναν δράκοντα ή ένα θαλάσσιο τέρας της αρχαιότητας , τον γνωστό μας σήμερα δράκο.

Εκείνη τη στιγμή ένιωσα παράξενα που οι κτίστες του μοναστηριού είχαν τοποθετήσει αυτό το θέμα σε περίοπτη θέση, καθώς λογικά δεν είχε καμία άμεση σχέση με τη χριστιανική αρχιτεκτονική και πίστη. Με την πρώτη ματιά, μου ήρθε στον νου ένα αντίστοιχο γλυπτό που είχα δει κατά την επίσκεψή μου στο Μουσείο της Ακρόπολης. Παρατηρώντας την πλάκα προσεκτικά και αποκομμένος για λίγο από την υπόλοιπη ομάδα των ταξιδιωτών, πρόσεξα τις λεπτομέρειες του γλυπτού:

Το σώμα του δράκου ήταν φολιδωτό και σχημάτιζε μια τεράστια σπείρα (κουλούρα), η οποία κατέληγε σε μια ουρά με πτερύγια.

Ο Δράκος της Αρχαίας Απολλωνίας: Ένας «άγρυπνος φύλακας» στη Μονή του Αγίου Κοσμά

Μια επιτύμβια στήλη στη Μονή Αγίου Κοσμά και ένας γλωσσικός προβληματισμός

 

Αφορμή για αυτή την ανάρτηση στάθηκε η επίσκεψή μου στην ανακαινισμένη Μονή του Αγίου Κοσμά κοντά στο Κολικόντασι της Μεγάλης Μουζακιάς στη Βόρειο Ήπειρο. Ένα μοναστήρι δίπλα από τα ερείπια της αρχαίας Απολλωνίας, στην ανατολική όχθη του Άψου ποταμού, στο σημερινό Φίερι της Αλβανίας.

Στον περίβολο και στο περιστύλιο του μοναστηριού υπήρχε και η εικονιζόμενη ρωμαϊκή επιτύμβια στήλη.


Η Ρωμαϊκή επιτύμβια νεκρική στήλη.


Προσπαθώντας να διαβάσω την επιγραφή, αισθάνθηκα άβολα για το πόσα λάθη κάναμε στα μαθητικά μας χρόνια, όταν, για πολλούς λόγους, θεωρούσαμε ότι τα αρχαία ελληνικά δεν θα είχαν καμία αξία στον μετέπειτα επαγγελματικό μας βίο και αποφεύγαμε τη μελέτη τους.

Η στήλη είχε χαραγμένη με κεφαλαία γράμματα της ρωμαϊκής περιόδου την παρακάτω επιγραφή:

ΠΡΟΚΛΩ ΚΙΝΑΙΔΟΛΟΓΩ ΠΑΤΗΡ ΑΝΕΘΗΚΕ Μ ΝΗΜΗΣ ΧΑΡΙΝ ΕΤΩΝ • ΚΑ • ΧΑΙΡΕ

Νικοτσάρας: Ο Αετός του Ολύμπου, ο Θησαυρός του Μεγάλου Αλεξάνδρου και ο Τάφος στη Σκιάθο

Εισαγωγή: Ο θρύλος της σπηλιάς Νικοτσάρα και του θησαυρού.

Σε νεότερες αναδιηγήσεις, στην λαϊκή μνήμη δημιουργήθηκαν και θρύλοι που έχουν συσχετιστεί με τον Νικοτσάρα, τον λεγόμενο και καπετάνιο χωρίς τόπο, ή ακόμη και ο τρελός κατά πολλούς που αν και στεριανός έγινε ο φοβερότερος κουρσάρος στο Αιγαίο Πέλαγος.

Όλυμπος, το βουνό των θεών όπου στη λαϊκή παράδοση εμφανίζονται πλήθος από θρύλους για κρυμμένους θησαυρούς και στοιχειωμένα σπήλαια.

Θέα από τα Λημέρια του Νικοτσάρα

Θρύλοι δημιούργημα από ένα μείγμα ιστορικής μνήμης και λαϊκής φαντασίας, χωρίς όμως καμία ιστορική τεκμηρίωση.

Ο Θρύλος που λέγεται στις μέρες μας, μιλά ότι σε μια σπηλιά στον Όλυμπο ο Νικοτσάρας βρήκε έναν αμύθητο θησαυρό αποτελούμενο από χρυσά νομίσματα αλλά και όπλα. Αντικείμενα που πίστεψε ότι ανήκαν στους αρχαίους Μακεδόνες και στον Μέγα Αλέξανδρο. Χρησιμοποιώντας αυτά τα χρυσά νομίσματα λέγεται ότι χρηματοδότησε την κατασκευή του στόλου των πειρατικών καραβιών του ενώ σφράγισε την σπηλιά με τα υπόλοιπα σεβόμενος την ιστορία του τόπου του.

Κατά έναν άλλο θρύλο λέγεται ότι στον τάφο του βρίσκονται θαμμένα εκτός από τα όπλα του και συγκεκριμένα το δαμασκί σπαθί του και ένας αμύθητος θησαυρός πιθανόν από τις πειρατικές του επιδρομές.

Το ερώτημα που γεννάται είναι: Άραγε ο Νικοτσάρας ανακάλυψε σύμφωνα με τους λαϊκούς θρύλους μέσα σε κάποιο σπήλαιο του Ολύμπου ένα θησαυροφυλάκιο με αμύθητους θησαυρούς του Μεγάλου Αλεξάνδρου;

Ο Μαγεμένος Τάφος του Βασιλιά: Ένα οδοιπορικό στον χρόνο και τον θρύλο

 

Μικρά λογοτεχνικά κείμενα και σύντομες ιστορίες μυθοπλασίας, εμπνευσμένα από την ιστορική έρευνα και τους θρύλους του παρελθόντος.


Όταν επισκεφτείς την περιοχή του "Βράχου της Βασίλισσας" στην Πιερία και καθίσεις πάνω σε μια πέτρα που μοιάζει με θρόνο-κάθισμα, αν κλείσεις τα μάτια σου, μπορείς να δεις σαν ταινία να προβάλλεται μπροστά σου η ιστορία του Άδηλου Τάφου. Ενός τάφου που ο θρύλος λέει ότι ανήκει στον Μέγα Αλέξανδρο.




Ο θρόνος-κάθισμα των φυλάκων Μεγάλου Αλεξάνδρου

Ένα μικρό λογοτεχνικό χρονικό εμπνευσμένο από τον κόσμο του ιστορικού μυθιστορήματος «Άδηλος Τάφος» και του διηγήματος «Ο Μαγεμένος Τάφος». Όταν η ιστορική αλήθεια συναντά τον θρύλο, οι πέτρες ψιθυρίζουν τα μυστικά που έμειναν θαμμένα στους αιώνες σε αυτούς που θέλουν να τα ακούσουν.

321 π.Χ. – Περιοχή "Πέτρας της Βασίλισσας", Πιερία.

Η βασίλισσα και ιέρεια των Καβείρων, η Ολυμπιάδα, σήκωσε την πονεμένη ματιά της και κοίταξε προς τη σκοτεινή πλευρά του αρχέγονου δάσους. Ένα δάσος που λίγοι άνθρωποι τολμούσαν να διασχίσουν. Τα δέντρα ορθώνονταν ψηλά προς τον ουρανό, παλεύοντας το ένα με το άλλο για να ανασάνουν και να πιάσουν τις ακτίνες του ήλιου. Χαμηλά, οι πυκνοί θάμνοι στριμώχνονταν μεταξύ τους, μην αφήνοντας χώρο σε κανέναν. Το μοναδικό ξέφωτο είχε ανοιχτεί πριν από δύο χρόνια μπροστά στον μεγαλοπρεπή, κεκλιμένο βράχο.

Ο Λέων της Αμφίπολης: Ο βουβός θρήνος, οι θρύλοι και το μυστήριο του λόφου Καστά

 

 

   Ο Λέων της Αμφίπολης το μνημείο των Μακεδόνων             

Το Μυστήριο της Γλώσσας και οι Θρύλοι

Ο Λέων της Αμφίπολης και ποιος δεν έχει περάσει από την παλιά εθνική οδό εκεί στην παλιά γέφυρα του Στρυμόνα κοντά στην Αμφίπολη και να μην έχει σταματήσει σε αυτό το επιβλητικό αλλά και μυστηριώδη μνημείο; Ένα γλυπτό αναστηλωμένο μνημείο πιθανόν τέλος του 4ου π.Χ. με αρχές του 3ου αιώνα, όπου ακόμη και σήμερα διχάζει τους επιστήμονες για τον σκοπό τον οποίο δημιουργήθηκε.

Ο Λέων της Αμφίπολης το μνημείο των Μακεδόνων

 

Η κατασκευαστική ατέλεια του να μην έχει γλώσσα είναι αυτή που έχει δημιουργήσει πλήθος από διάφορους θρύλους, με την πιο βασική εκδοχή ότι ο κατασκευαστής γλύπτης, βλέποντας το δημιούργημά του το πέταξε στον Στρυμόνα. Σήμερα εκεί που βρέθηκε στις αρχές του 20ου αιώνα, ανεγέρθηκε το μνημείο του.

Κάστρο Χλεμούτσι: Το λαμπρό φρούριο της Ηλείας των Βιλλεαρδουίνων, ο έρωτας του Παλαιολόγου και οι θρύλοι του

Κάστρο Χλεμούτσι: Το λαμπρό φρούριο των Βιλλεαρδουίνων στην Ηλεία


Πόσοι άραγε από εμάς γνωρίζουμε ότι στο κάστρο του Χλεμουτσίου (Clermont= λαμπρό βουνό) το 1427, ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος (ο μετέπειτα τελευταίος Αυτοκράτορας) έζησε τον ερωτά του με την πρώτη του σύζυγο την θεοδώρα; Έναν άτυχο έρωτα αφού μόλις μετα ένα χρόνο από τον γάμο τους αυτή πέθανε το 1429, χωρίς να αποκτήσουν απογόνους.

Η ιστορία του κάστρου επίσης σχετίζεται με τις ίντριγκες και τις μάχες των σφετεριστών για την κατοχή του μέσα από τις οικογενειακές ιστορίες κληρονομικότητας έτσι ώστε να καταστεί ως ένας τόπος φυλάκισης για ευγενείς, πρίγκιπες και άλλους αξιωματούχους και έτσι να γεννηθούν πολλοί θρύλοι.

• Περιγραφή και Τοποθεσία

Βρίσκεται στην κορυφή του λόφου Χελωνάτα (υψόμετρο 250) και στο δυτικότερο μέρος της Πελοποννήσου.

Προστάτευε το φημισμένο εμπορικό λιμάνι της Γλαρέντζας (Κυλλήνης) καθώς και την πρωτεύουσα του πριγκιπάτου την Ανδραβίδα.

Πώς η λαϊκή παράδοση συνδέει τον Μέγα Αλέξανδρο με τον Άγιο Γεώργιο

 

Άγιος Γεώργιος ο Τροπαιοφόρος στην εκκλησία στη Μέσαία Μηλιά Πιερίας

• Πολλοί αναρωτιούνται αν υπάρχει κάποια σύνδεση ανάμεσα στον Μέγα Αλέξανδρο και τον Άγιο Γεώργιο μέσα από τη λαϊκή παράδοση…

Κατά τη διάρκεια της συγγραφικής έρευνάς μου, άκουσα μια ενδιαφέρουσα λαϊκή ερμηνεία από έναν απλοϊκό άνθρωπο της περιοχής της Μεσαίας Μηλιάς Πιερίας. Σύμφωνα με αυτήν, πίσω από τη μορφή του Αγίου Γεωργίου, ο λαός έβλεπε κάτι περισσότερο: τον Μέγα Αλέξανδρο πάνω στον Βουκεφάλα.

Οι θησαυροί του Μεγάλου Αλεξάνδρου: Ιστορική πραγματικότητα ή μύθος αιώνων;

 

Αλήθεια ή μύθος τα περί θησαυρών του Μεγάλου Αλεξάνδρου;

Όταν ο Μέγας Αλέξανδρος, το 324 π.Χ., πήρε την απόφαση να προωθήσει μυστικά στη Μακεδονία μεγάλες ποσότητες από τους θησαυρούς που είχε κατασχέσει από την Περσική Αυτοκρατορία, ο  στόχος του ήταν διπλός. 

                                                Plaque with horned lion-griffins

Τα πολύτιμα αυτά αγαθά, τα οποία μέχρι τότε φυλάσσονταν στο θησαυροφυλάκιό του στη Βαβυλώνα, επρόκειτο να διανεμηθούν σε κρυφά θησαυροφυλάκια, ως αντιστάθμισμα πιθανών έκρυθμων καταστάσεων και για χρήση σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης αλλά και για να ασφάλεια.

Ο Θρύλος για τον Θησαυρό του Πύργου της Μίλας στο Καλοχώρι Θεσσαλονίκης

Εισαγωγή. 

Υπάρχουν έγγραφα που λένε την αλήθεια και άλλα που την κρύβουν πίσω από επίσημες σφραγίδες και δυσνόητες λέξεις. Η ιστορία μας ξεκινάει όταν σε μια επίσκεψή μου σε ένα φιλικό ζευγάρι, διάβασα το οικογενειακό αρχείο που διατηρούσαν για δεκάδες χρόνια. Μέσα σε αυτό υπήρχαν δύο έγγραφα που τράβηξαν άμεσα την προσοχή μου. 

Σημαντικά σημεία :

• Ιστορικό αρχείο οικογενειακής συλλογής 

• Ανακάλυψη δύο σημαντικών εγγράφων 

• Η περιέργεια για τον θησαυρό ξεκινάει ________________________________________

 Η Ανακάλυψη των Εγγράφων Το Ταπί του 1812: 

Το πρώτο έγγραφο ήταν ένα χειρόγραφο συμβόλαιο αγοραπωλησίας αμπελιού στις εκβολές του Αξιού.

Τα Ξόρκια και οι Φύλακες στα Βαλκάνια: Μύθος, Ιστορία ή Ξεχασμένη Παράδοση;

Στην Πιερία και στη περιοχή του βράχου της βασίλισσας μέχρι και σήμερα, υπάρχει εκτός από την λαογραφική αναφορά, κρυμμένη και η απόδειξη από τον κατάδεσμο που έκανε η Ολυμπιάδα στον κρυφό τάφο που ετοίμαζε για τον γιο της τον Μέγα Αλέξανδρο. Με βάση αυτή την πληροφορία, το άρθρο εξετάζει την παράδοση της επίκλησης φυλάκτων και των ξορκιών στα Βαλκάνια, μέσα από ιστορικές και λαογραφικές πηγές.

Σε όλες τις παραδόσεις (Ελληνική, Κυριλλική, Εβραϊκή κλπ), υπάρχουνε κείμενα που λειτουργούσανε ως "γραπτός φρουρός". Έτσι στην παράδοση της θεμελίωσης συναντάμε συχνά ειδικά μέσα σε πολλά παλαιά σπίτια, στα θεμέλια τους ή και μέσα στα τοιχώματα τους, περίεργα κείμενα γραμμένα σε διάφορες γλώσσες. Η τοποθέτηση τέτοιων κειμένων στα θεμέλια των σπιτιών είχε ως σκοπό:

Προστασία και την αποτροπή του «κακού ματιού», των βασκανιών ή κακόβουλων πνευμάτων. Να εξασφαλίσει την ευημερία και να φέρει τύχη και γαλήνη για τους ενοίκους. Ήτανε αυτό που οι οι απλοί άνθρωποι έλεγαν να δέσει το σπίτι ώστε να είναι γερό.

Ένα έθιμο και μια πρακτική που επιβιώνει από την αρχαιότητα και τους κατάδεσμους. Αν και χρησιμοποιούνταν κείμενα από βιβλία μαγείας, όπως είναι είναι η Κλείδα του Σολομώντα, στην ελληνική λαϊκή παράδοση αυτά θεωρούνταν αναγκαία για την προστασία από τους δαίμονες. Αυτού του είδους τα ευρήματα στα θεμέλια των σπιτιών δείχνουν ότι, η πνευματική θωράκιση του σπιτιού απαιτούσε έναν συνδυασμό χριστιανικής πίστης και αρχαίων συμβολισμών. Ακόμη και μετά τον εκχριστιανισμό, οι άνθρωποι συνέχιζαν να χρησιμοποιούν μαζί με χριστιανικές προσευχές αυτά τα χειρόγραφα κείμενα που περιείχαν ειδωλολατρικά στοιχεία δίπλα-δίπλα με προσευχές και μαγικές επικλήσεις.

• Τέτοια κείμενα (ως φυλαχτά).τα βρίσκουμε γραμμένα πάνω σε:

• πέτρες, ξύλα ή μέταλλο σε σκληρό ξύλο ή ακόμη και σε φύλλα από φλοιό σημύδας.

    ελληνικό ξόρκι

Σε αυτό το κείμενο της εικόνας που παρατίθεται εδώ, χωρίς παλαιογραφική μελέτη, διακρίνονται τα εξής:

Ο Αλιάκμονας και το «Άγιο Όρος» της Μακεδονίας: Εκεί που η Ιστορία συναντά τον Θρύλο

 

«Εκεί που ο βράχοςΚαμήλα, ένας σιωπηλός μάρτυρας αιώνων"ακουμπά" τον ουρανό,  ο Αλιάκμονας κρύβει στα σπλάχνα του σύμφωνα με την λαϊκή φαντασία, την ολόχρυση άμαξα του Μακεδόνα στρατηλάτη.»