Ο Λέων της Αμφίπολης: Ο βουβός θρήνος, οι θρύλοι και το μυστήριο του λόφου Καστά

 

 

   Ο Λέων της Αμφίπολης το μνημείο των Μακεδόνων             

Το Μυστήριο της Γλώσσας και οι Θρύλοι

Ο Λέων της Αμφίπολης και ποιος δεν έχει περάσει από την παλιά εθνική οδό εκεί στην παλιά γέφυρα του Στρυμόνα κοντά στην Αμφίπολη και να μην έχει σταματήσει σε αυτό το επιβλητικό αλλά και μυστηριώδη μνημείο; Ένα γλυπτό αναστηλωμένο μνημείο πιθανόν τέλος του 4ου π.Χ. με αρχές του 3ου αιώνα, όπου ακόμη και σήμερα διχάζει τους επιστήμονες για τον σκοπό τον οποίο δημιουργήθηκε.

Ο Λέων της Αμφίπολης το μνημείο των Μακεδόνων

 

Η κατασκευαστική ατέλεια του να μην έχει γλώσσα είναι αυτή που έχει δημιουργήσει πλήθος από διάφορους θρύλους, με την πιο βασική εκδοχή ότι ο κατασκευαστής γλύπτης, βλέποντας το δημιούργημά του το πέταξε στον Στρυμόνα. Σήμερα εκεί που βρέθηκε στις αρχές του 20ου αιώνα, ανεγέρθηκε το μνημείο του.

Η Περιπέτεια της Ανεύρεσης (1912-1937)

Το λιοντάρι της Αμφίπολης έχει ύψος 5,30μ. και εικονίζεται καθιστό στα πίσω πόδια του. Ο Λέων από την φύση του συμβολίζει την δύναμη και το θάρρος.

Πρώτη φορά έγινε γνωστή η ύπαρξη του ευρήματος στην Αθήνα από μία αναφορά της 7ης μεραρχίας του ελληνικού στρατού το 1912, όταν οι στρατιώτες βρήκαν αρχικά μάρμαρα διάσπαρτα σε θάμνους της δυτικής όχθης του ποταμού Στρυμόνα.

Το 1913, Έλληνες αρχαιολόγοι πραγματοποίησαν ανασκαφές σε αυτό το σημείο και βρήκαν την βάση του λέοντος.

Τον Αύγουστο το 1916, Άγγλοι στρατιώτες κατά την κατασκευή οχυρωματικών έργων στην γέφυρα της Αμφίπολης, είναι αυτοί που βρήκαν τα μαρμάρινα τμήματα του λιονταριού. Στην προσπάθεια τους να τα μεταφέρουν δια μέσου του ποταμού στην θάλασσα για να τα φυγαδεύσουν στην Αγγλία, λόγω κανονιοβολισμών από τους Βουλγάρους, αυτά ρίχτηκαν στην κοίτη του ποταμού.

Πολύ αργότερα η εταιρεία Μονξ-Γιούλεν, κατά την εκτέλεση των έργων αποξήρανσης του Στρυμόνα ανακάλυψε στις εκβολές του Στρυμόνα ερείπια αρχαίας γέφυρας και καθώς επίσης στην κοίτη του ποταμού τα τμήματα του μαρμάρινου λέοντος.

Ο Α. Ορλάνδοςμαζί με τον P. Perdrizet ήταν οι αρχαιολόγοι που μέχρι τη δεκαετία του ’30 μελέτησαν τα ανευρεθέντα υλικά του μνημείου .

Το 1936 οι J. Roger και O. Broneer στην συνέχεια ασχολήθηκαν με τη μελέτη και την αποκατάσταση του μνημείου στη θέση αυτή στην οποία βρίσκεται και σήμερα.

Ειδικότερα ο Σουηδός αρχαιολόγος και ανασκαφέας του μνημείου Oscar Broneer, στο βιβλίο του με τίτλο «το Μνημείο του Λέοντα της Αμφιπόλεως» το οποίο εκδόθηκε το 1941, μας ενημερώνει για τα γεγονότα της αποκάλυψης και της αποκατάστασης του μνημείου και με πλούσιο φωτογραφικό υλικό.

Η αναστήλωση και τοποθέτησή του Λέοντα στο βάθρο του, ολοκληρώθηκε το 1937 με πρωτοβουλία Αμερικανών και Ελλήνων, καθώς και με τη συμβολή του πρεσβευτή των ΗΠΑ στην Αθήνα, Λίνκολν ΜακΒη.

Ποιον Τιμά το Μνημείο; (Λαομέδων ή Μέγας Αλέξανδρος;)

Από ότι οι αρχαιολόγοι το μελέτησαν, αυτό το μνημείο πιθανότατα να ανεγέρθηκε προς τιμήν του Λαομέδοντα, ενός στρατηγού του Μεγάλου Αλεξάνδρου, γεγονός που το στηρίζει και ο Oscar Broneer όχι όμως ως ένα ταφικό μνημείο αλλά ως μνημείο πολεμικής αρετής και σε ένδειξη τιμής.

Γεγονός που το στηρίζει όπως το αναφέρει από το γεγονός ότι το 1895, ο Walther Judeith  είναι αυτός που υπέθεσε ότι ο κάτοχος της λεγομένης σαρκοφάγου του Αλεξάνδρου που ανακαλύφθηκε στη Σιδώνα, στην πραγματικότητα ήταν ο Λαομέδων. Λαβών υπόψη του αυτό το γεγονός ο αρχαιολόγος Oscar Broneer και αυτός συμπεραίνει ότι από τους εταίρους του Αλεξάνδρου με καταγωγή ή και διαμονή στην Αμφίπολη , ο Λαομέδων ήταν αυτός που τελικά τιμήθηκε με τον λέοντα της Αμφίπολης. Μια άποψη που και το 1964, ο αρχαιολόγος Δημήτρης Λαζαρίδης, ο οποίος έκανε ανασκαφές στον λόφο στη θέση "Καστά" έγραφε σχετικά: "Στην Αμφίπολη εγκαταστάθηκαν οι τρεις πιο αξιόλογοι ναύαρχοι του Μεγάλου Αλεξάνδρου: ο Νέαρχος που καταγόταν από την Κρήτη, ο Ανδροσθένης από τη Θάσο και ο Λαομέδων από τη Λέσβο".

Σήμερα, όπως εικάζεται, ο Λέων ίσως και να ήταν τοποθετημένος στη κορυφή του λόφου Καστά, γεγονός που υποστηρίζει η επικεφαλής της ανασκαφής Αικ. Περιστέρη και ο συνεργάτης της αρχιτέκτονας Μιχ. Λεφαντζής. Πολλοί φυσικά απορρίπτουν αυτήν την εκδοχή όπως ο κ. Καμπούρογλου, βασιζόμενοι στην φύση και την σύσταση του εδάφους που έχουν και την άποψη ότι ο λόφος είναι φυσικός και όχι τεχνητός.

Επίσης όσον αφορά το υλικό της βάσης του Λέοντα, η προϊσταμένη της ΚΗ’ Εφορίας Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων Κατερίνα Περιστέρη, έχει τονίσει ότι αυτό είχε χρησιμοποιηθεί ως φράγμα σε δεύτερη χρήση ήδη από τη ρωμαϊκή εποχή.

Προσωπική Εκτίμηση: Ένα Κενοτάφιο-Ασπίδα για τους Πεσόντες

Προσωπική μου άποψη είναι ότι ο λόφος Καστάς είναι ένα μνημείο και συγκεκριμένα ένα κενοτάφιο προς τιμή των νεκρών οπλιτών της εκστρατείας του Μεγάλου Αλεξάνδρου στην Ασία που παρέμειναν εκεί θαμμένοι. Κάτι αντίστοιχο όπως το μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτη στο Σύνταγμα.

Το μνημείο στον λόφο Καστά, εκτιμώ ότι κατασκευάστηκε με την κατάλληλη διαμόρφωση ήτοι με την λείανση και εξομάλυνση των πλευρών του ή και την επιχωμάτωση ανάλογα σε ένα φυσικό λόφο ώστε αυτός να λάβει το σχήμα της κλασικής ελληνικής ασπίδας. Το περιμετρικό διάζωμα των 500 μέτρων και οι εν γένει διαστάσεις του τείνουν να επιβεβαιώσουν αυτή την σκέψη καθώς οι αναλογίες συμπίπτουν με αυτές μιας ασπίδας.

Ο συμβολισμός του ήταν να τιμηθούν όλοι οι Έλληνες ανεξάρτητα ποιων πόλεων κρατών ήταν πολίτες  οι νεκροί που έλαβαν μέρος στην εκστρατεία και δεν έτυχαν ταφής στην πατρίδα τους.

Επιλέχθηκε η κατασκευή του μνημείου να είναι στην Αμφίπολη, διότι αυτή αποτελούσε την κύρια πύλη εισόδου στο κράτος των Μακεδόνων που ήταν και επικεφαλής της εκστρατείας με τον Μέγα Αλέξανδρο. Οπότε ο Λέων της Αμφιπόλεως πιθανόν να έστεκε ως φύλακας βουβός και ακοίμητος φρουρός για να θυμίζει αυτή την θυσία τους στην κορυφή του λόφου.

Όσον αφορά τον τάφο που έχει βρεθεί στον λόφο Καστά, αυτός επίσης κατά την άποψη μου, είναι μεταγενέστερος μιας και οι τοπικοί τότε άρχοντες, αφού υπήρχε το μνημείο, θα έκαναν χρήση για ταφικά μνημεία. Ίσως στον λόφο να υπάρχουν και άλλα ταφικά μνημεία που δεν έχουν βρεθεί ακόμη.

Όσον αφορά την έλλειψη γλώσσας στον Λέοντα, πιστεύω ότι ο καλλιτέχνης ήθελε να αποδώσει την μέγιστη απόδοση τιμών στην θυσία των Ελλήνων οπλιτών, συμβολίζοντας με την απουσία της τον βουβό θρήνο μιας και αυτοί ναι μεν έπεσαν γενναία αλλά ποτέ δεν θάφτηκαν στην πατρίδα τους.

Δείτε επίσης: Σχεδιάστηκε η Ροτόντα της Θεσσαλονίκης αρχικά ως ένα κενοτάφιο του Μεγάλου Αλεξάνδρου; (Ένα θεωρητικό μοντέλο για τον μυστικό τάφο και τη δημόσια λατρεία) 

---

Ευχαριστώ για την ανάγνωση!

Τα βιβλία μου:

• 1 : Το Θησαυροφυλάκιο με το Σκήπτρο του Μ. Αλεξάνδρου
• 2 : Άδηλος Τάφος
• 3 :The Unmarked Tomb of Alexander the Great (Kindle)
  
  
• (Περισσότερες πληροφορίες θα βρείτε στο προφίλ μου, στη δεξιά στήλη του blog)