.jpg)
Κάστρο Χλεμούτσι: Το λαμπρό φρούριο των Βιλλεαρδουίνων στην Ηλεία
Πόσοι άραγε από εμάς γνωρίζουμε ότι στο κάστρο του Χλεμουτσίου (Clermont= λαμπρό βουνό) το 1427, ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος (ο μετέπειτα τελευταίος Αυτοκράτορας) έζησε τον ερωτά του με την πρώτη του σύζυγο την θεοδώρα; Έναν άτυχο έρωτα αφού μόλις μετα ένα χρόνο από τον γάμο τους αυτή πέθανε το 1429, χωρίς να αποκτήσουν απογόνους.
Η ιστορία του κάστρου επίσης σχετίζεται με τις ίντριγκες και τις μάχες των σφετεριστών για την κατοχή του μέσα από τις οικογενειακές ιστορίες κληρονομικότητας έτσι ώστε να καταστεί ως ένας τόπος φυλάκισης για ευγενείς, πρίγκιπες και άλλους αξιωματούχους και έτσι να γεννηθούν πολλοί θρύλοι.
• Περιγραφή και Τοποθεσία
Βρίσκεται στην κορυφή του λόφου Χελωνάτα (υψόμετρο 250) και στο δυτικότερο μέρος της Πελοποννήσου.
Προστάτευε το φημισμένο εμπορικό λιμάνι της Γλαρέντζας (Κυλλήνης) καθώς και την πρωτεύουσα του πριγκιπάτου την Ανδραβίδα.
Το κάστρο αποτελείται από δύο περιβόλους. Ο εξωτερικός περίβολος έχει σχήμα πολυγωνικό.
Ο εσωτερικός περίβολος είναι σχήματος εξάγωνου και αποτελείται από σειρά διώροφων θολωτών αιθουσών με μια μεγάλη εσωτερική κεντρική αυλή.
Κάστρο Χλεμούτσι: Το λαμπρό φρούριο των Βιλλεαρδουίνων στην Ηλεία
Βασικά το κάστρο είναι ένα μεσαιωνικό παλάτι - φρούριο που είναι και το μεγαλύτερο στα Βαλκάνια.
Η ίδρυση του Κάστρου έγινε από τους Φράγκους και τον Γοδεφρείδο Β' Βιλλεαρδουίνο και ονομάστηκε Clermont την περίοδο 1220-1223.
Οι Φράγκοι το ονόμαζαν αρχικά για τον λόγο που κτίστηκε: Mata -Grigfon (μάτι που επιβλέπει τους Γραικούς Έλληνες).
Ο Γοδεφρείδος για το κτίσιμο του χρησιμοποίησε τα δημευθέντα εισοδήματα των μοναστηριών της Πελοποννήσου (Μοριά) του λατινικού κλήρου όπου και αφορίστηκε από του παπικούς.
Στο κάστρο βρισκόταν και το περίφημο φράγκικο νομισματοκοπείο των τορνέσιων νομισμάτων, από όπου πήρε και το όνομα επίσης Tornese
Το 1278 το κάστρο κληρονομείται από την Άννα-Αγνή κόρη του Δεσπότη της Ηπείρου Μιχαήλ Β΄ Κομνηνού Δούκα που ήταν η σύζυγος του Γουλιέλμου Β΄ Βιλλεαρδουίνου, ηγεμόνα στο Πριγκιπάτο της Αχαΐας (1246–1278).
Όταν ο Φερδινάνδος της Μαγιόρκας, ως αρχηγός της Καταλανικής Εταιρείας, τον Φεβρουάριο του 1314 παντρεύτηκε την Ισαβέλλα ντε Σαμπράν, κόρη της Μαργαρίτας της Άκοβας (εγγονής του Γουλιέλμου Βιλλεαρδουίνου) το διεκδίκησε ως προίκα.
Επειδή η πεθερά του, η Μαργαρίτα, υποστήριξε τα δικαιώματά του στην κατοχή του κάστρου, για αυτό τον λόγο αυτή συνελήφθη από τους Ανδεγαυούς (τους κυρίαρχους του πριγκιπάτου της Αχαΐας) και φυλακίστηκε στο Χλεμούτσι, όπου πέθανε το 1315.
Το 1315 ο Φερδινάνδος κατέλαβε το κάστρο.
Τον Ιούλιο του 1316, όμως ο Φερδινάνδος ηττήθηκε και έπεσε στη Μάχη της Μανωλάδας από τον Λουδοβίκο της Βουργουνδίας, σύζυγο της νόμιμης κληρονόμου Ματθίλδης του Αινώ. Έτσι η κατοχή πέρασε στα χέρια των Βουργουνδών με τον Λουδοβίκο της Βουργουνδίας να κατέχει το κάστρο του Χλεμουτσίου εξασφαλίζοντας την κυριαρχία του στην Ηλεία.
Το 1364 η κυριαρχία βρίσκεται στα χέρια της Μαρίας των Βουρβώνων, σύζυγο του επίτιμου Αυτοκράτορα Ροβέρτου του Τάραντα (τιτουλάριου Λατίνου Αυτοκράτορα της Κωνσταντινούπολης και Πρίγκιπα της Αχαΐας).
Το 1391 το κάστρο το κατέχουν πλέον οι Ναβαρέζοι του Πέτρο Ντε Σαν Σουπεράν ο οποίος ήταν βάιλος (διοικητής) της Αχαΐας με διοικητή (castellan)τον Barth de Bouvin. Το κάστρο αυτή την περίοδο λειτουργεί ως το διοικητικό και στρατιωτικό κέντρο της περιοχής.
Το 1395, οι Ναβαρέζοι, συνεργαζόμενοι με τον Κάρολο Τόκκο, κόμη της Κεφαλονιάς και δεσπότη της Ηπείρου, συγκρούστηκαν με τους Βυζαντινούς του Μυστρά.
Το 1404 κάστρο περνά στην κατοχή του Καρόλου Τόκκου, ο οποίος μετα την κατάληψή του τοποθετεί ως διοικητή εκεί τον αδελφό του Λεονάρδο Τόκο.
Μεταξύ των ετών 1427-1432 ο Κων/νος Παλαιολόγος, παραλαμβάνει το κάστρο ως προίκα, όταν παντρεύτηκε την κόρη του Λεοντάρδου Τόκου και ανιψιά του Καρόλου Τόκου την θεοδώρα.
Ο Παλαιολόγος το χρησιμοποιεί ως ένα ισχυρό οχυρό του Δεσποτάτου του Μορέως .
Το 1432 ο Θωμάς Παλαιολόγος ανταλλάσσει με τον αδελφό του Κωνσταντίνο Παλαιολόγο τα Καλάβρυτα με το κάστρο, όπου τίθεται διοικητής της περιοχής.
Το 1460 οι Οθωμανοί με τον Αλβανό στην καταγωγή και γενίτσαρο Ζαγανό Πασά το καταλαμβάνουν μέχρι το 1471, όπου περιέχεται στα χέρια των Βενετών. Ο Ζαγανός Πασάς ήταν Οθωμανός στρατιωτικός και πολιτικός, που συμμετείχε στην άλωση της Κωνσταντινούπολης.
Το 1474 το ανακαταλαμβάνουν οι Οθωμανοί μέχρι το 1687.
Από το 1687 μέχρι το 1715 το κάστρο βρίσκεται στα χέρια των Βενετών.
Οι Οθωμανοί γίνονται κυρίαρχοι του κάστρου ξανά το 1715 μέχρι και την επανάσταση του 1821.
Το φθινόπωρο του 1825 ο Ιμπραήμ βομβαρδίζει το κάστρο με σημαντικές καταστροφές. Ο Χουσεΐν Μπέης, υπό τον Ιμπραήμ, επιτέθηκε στην περιοχή και προξένησε μεγάλες καταστροφές στα γύρω χωριά (Αγία Μαύρα, Σαβάλια, Ροβιάτα). Ο άμαχος πληθυσμός καθώς και οι οικογένειες των πολεμιστών της γύρω περιοχής, βρίσκουν καταφύγιο μέσα στο Κάστρο. Λίγο αργότερα στις 9-11 Νοεμβρίου 1825, σημειώθηκε και η κρίσιμη μάχη στο Βαρθολομιό, όπου οι ελληνικές δυνάμεις αντιμετώπισαν την εμπροσθοφυλακή του Ιμπραήμ, προξενώντας σημαντική φθορά στους Τουρκοαιγυπτίους στρατιώτες του. Στην μάχη αυτή όπως έγραφε ο Γεώργιος Σισίνης «…εφονεύθησαν και εδικοί μας ως 57 και ένας καπετάνιος, ονόματι καπετάν Πανάγος Τζεκούρας, από Βρανά και εκείνος ο καλός άνθρωπος καπετάν Πανάγος Βέρας από Βαρθαλαμιού…»
Σε αυτό το κάστρο, ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος στέγασε τον έρωτα του με την πρώτη γυναίκα του την Θεοδώρα. Έναν ερώτα που με τον γάμο τους επισφραγίστηκε και η εξουσία του στον Ηλιακό κάμπο μιας και το κάστρο ήταν το δώρο του γάμου και η προίκα του. Αντίστοιχα η ερωτευμένη θεοδώρα ασπάστηκε τον ορθόδοξο χριστιανισμό και άλλαξε το αρχικό της όνομα από Μαργαρίτα σε Θεοδώρα. Όπως όλοι οι μεγάλοι έρωτες όμως και αυτός δεν ευδοκίμησε και πολύ σύντομα η όμορφη νύφη απεβίωσε άτεκνη στον πρώτο μόλις χρόνο της συζυγικής ζωής.
Τόπος τελικής κατοικίας της, το παρακείμενο κάστρο της Αχαΐας το Σανταμέρι, (κάστρο χτισμένο στο ομώνυμο βουνό, Σανταμέρι ή Σκόλλις, στην Αχαΐα γνωστό και ως κάστρο των Παλαιολόγων). Έξω από το κάστρο και στην τοποθεσία Πατρινή, όπως καταδεικνύουν οι ντόπιοι, ο επισκέπτης μπορεί μέσα στα χαλάσματα και τα ερείπια του να δει με τα μάτια της ψυχής του και τον τάφο της Θεοδώρας Τόκου.
Βασικά το κάστρο είναι ένα μεσαιωνικό παλάτι - φρούριο που είναι και το μεγαλύτερο στα Βαλκάνια.
• Χρονολόγιο: Οι Σταθμοί της Ιστορίας
Η ίδρυση του Κάστρου έγινε από τους Φράγκους και τον Γοδεφρείδο Β' Βιλλεαρδουίνο και ονομάστηκε Clermont την περίοδο 1220-1223.
Οι Φράγκοι το ονόμαζαν αρχικά για τον λόγο που κτίστηκε: Mata -Grigfon (μάτι που επιβλέπει τους Γραικούς Έλληνες).
Ο Γοδεφρείδος για το κτίσιμο του χρησιμοποίησε τα δημευθέντα εισοδήματα των μοναστηριών της Πελοποννήσου (Μοριά) του λατινικού κλήρου όπου και αφορίστηκε από του παπικούς.
Στο κάστρο βρισκόταν και το περίφημο φράγκικο νομισματοκοπείο των τορνέσιων νομισμάτων, από όπου πήρε και το όνομα επίσης Tornese
Το 1278 το κάστρο κληρονομείται από την Άννα-Αγνή κόρη του Δεσπότη της Ηπείρου Μιχαήλ Β΄ Κομνηνού Δούκα που ήταν η σύζυγος του Γουλιέλμου Β΄ Βιλλεαρδουίνου, ηγεμόνα στο Πριγκιπάτο της Αχαΐας (1246–1278).
Όταν ο Φερδινάνδος της Μαγιόρκας, ως αρχηγός της Καταλανικής Εταιρείας, τον Φεβρουάριο του 1314 παντρεύτηκε την Ισαβέλλα ντε Σαμπράν, κόρη της Μαργαρίτας της Άκοβας (εγγονής του Γουλιέλμου Βιλλεαρδουίνου) το διεκδίκησε ως προίκα.
Επειδή η πεθερά του, η Μαργαρίτα, υποστήριξε τα δικαιώματά του στην κατοχή του κάστρου, για αυτό τον λόγο αυτή συνελήφθη από τους Ανδεγαυούς (τους κυρίαρχους του πριγκιπάτου της Αχαΐας) και φυλακίστηκε στο Χλεμούτσι, όπου πέθανε το 1315.
Το 1315 ο Φερδινάνδος κατέλαβε το κάστρο.
Τον Ιούλιο του 1316, όμως ο Φερδινάνδος ηττήθηκε και έπεσε στη Μάχη της Μανωλάδας από τον Λουδοβίκο της Βουργουνδίας, σύζυγο της νόμιμης κληρονόμου Ματθίλδης του Αινώ. Έτσι η κατοχή πέρασε στα χέρια των Βουργουνδών με τον Λουδοβίκο της Βουργουνδίας να κατέχει το κάστρο του Χλεμουτσίου εξασφαλίζοντας την κυριαρχία του στην Ηλεία.
Το 1364 η κυριαρχία βρίσκεται στα χέρια της Μαρίας των Βουρβώνων, σύζυγο του επίτιμου Αυτοκράτορα Ροβέρτου του Τάραντα (τιτουλάριου Λατίνου Αυτοκράτορα της Κωνσταντινούπολης και Πρίγκιπα της Αχαΐας).
Το 1391 το κάστρο το κατέχουν πλέον οι Ναβαρέζοι του Πέτρο Ντε Σαν Σουπεράν ο οποίος ήταν βάιλος (διοικητής) της Αχαΐας με διοικητή (castellan)τον Barth de Bouvin. Το κάστρο αυτή την περίοδο λειτουργεί ως το διοικητικό και στρατιωτικό κέντρο της περιοχής.
Το 1395, οι Ναβαρέζοι, συνεργαζόμενοι με τον Κάρολο Τόκκο, κόμη της Κεφαλονιάς και δεσπότη της Ηπείρου, συγκρούστηκαν με τους Βυζαντινούς του Μυστρά.
Το 1404 κάστρο περνά στην κατοχή του Καρόλου Τόκκου, ο οποίος μετα την κατάληψή του τοποθετεί ως διοικητή εκεί τον αδελφό του Λεονάρδο Τόκο.
Μεταξύ των ετών 1427-1432 ο Κων/νος Παλαιολόγος, παραλαμβάνει το κάστρο ως προίκα, όταν παντρεύτηκε την κόρη του Λεοντάρδου Τόκου και ανιψιά του Καρόλου Τόκου την θεοδώρα.
Ο Παλαιολόγος το χρησιμοποιεί ως ένα ισχυρό οχυρό του Δεσποτάτου του Μορέως .
Το 1432 ο Θωμάς Παλαιολόγος ανταλλάσσει με τον αδελφό του Κωνσταντίνο Παλαιολόγο τα Καλάβρυτα με το κάστρο, όπου τίθεται διοικητής της περιοχής.
Το 1460 οι Οθωμανοί με τον Αλβανό στην καταγωγή και γενίτσαρο Ζαγανό Πασά το καταλαμβάνουν μέχρι το 1471, όπου περιέχεται στα χέρια των Βενετών. Ο Ζαγανός Πασάς ήταν Οθωμανός στρατιωτικός και πολιτικός, που συμμετείχε στην άλωση της Κωνσταντινούπολης.
Το 1474 το ανακαταλαμβάνουν οι Οθωμανοί μέχρι το 1687.
Από το 1687 μέχρι το 1715 το κάστρο βρίσκεται στα χέρια των Βενετών.
Οι Οθωμανοί γίνονται κυρίαρχοι του κάστρου ξανά το 1715 μέχρι και την επανάσταση του 1821.
Το φθινόπωρο του 1825 ο Ιμπραήμ βομβαρδίζει το κάστρο με σημαντικές καταστροφές. Ο Χουσεΐν Μπέης, υπό τον Ιμπραήμ, επιτέθηκε στην περιοχή και προξένησε μεγάλες καταστροφές στα γύρω χωριά (Αγία Μαύρα, Σαβάλια, Ροβιάτα). Ο άμαχος πληθυσμός καθώς και οι οικογένειες των πολεμιστών της γύρω περιοχής, βρίσκουν καταφύγιο μέσα στο Κάστρο. Λίγο αργότερα στις 9-11 Νοεμβρίου 1825, σημειώθηκε και η κρίσιμη μάχη στο Βαρθολομιό, όπου οι ελληνικές δυνάμεις αντιμετώπισαν την εμπροσθοφυλακή του Ιμπραήμ, προξενώντας σημαντική φθορά στους Τουρκοαιγυπτίους στρατιώτες του. Στην μάχη αυτή όπως έγραφε ο Γεώργιος Σισίνης «…εφονεύθησαν και εδικοί μας ως 57 και ένας καπετάνιος, ονόματι καπετάν Πανάγος Τζεκούρας, από Βρανά και εκείνος ο καλός άνθρωπος καπετάν Πανάγος Βέρας από Βαρθαλαμιού…»
• Ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος, η Θεοδώρα και οι θρύλοι.
Σε αυτό το κάστρο, ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος στέγασε τον έρωτα του με την πρώτη γυναίκα του την Θεοδώρα. Έναν ερώτα που με τον γάμο τους επισφραγίστηκε και η εξουσία του στον Ηλιακό κάμπο μιας και το κάστρο ήταν το δώρο του γάμου και η προίκα του. Αντίστοιχα η ερωτευμένη θεοδώρα ασπάστηκε τον ορθόδοξο χριστιανισμό και άλλαξε το αρχικό της όνομα από Μαργαρίτα σε Θεοδώρα. Όπως όλοι οι μεγάλοι έρωτες όμως και αυτός δεν ευδοκίμησε και πολύ σύντομα η όμορφη νύφη απεβίωσε άτεκνη στον πρώτο μόλις χρόνο της συζυγικής ζωής.
Τόπος τελικής κατοικίας της, το παρακείμενο κάστρο της Αχαΐας το Σανταμέρι, (κάστρο χτισμένο στο ομώνυμο βουνό, Σανταμέρι ή Σκόλλις, στην Αχαΐα γνωστό και ως κάστρο των Παλαιολόγων). Έξω από το κάστρο και στην τοποθεσία Πατρινή, όπως καταδεικνύουν οι ντόπιοι, ο επισκέπτης μπορεί μέσα στα χαλάσματα και τα ερείπια του να δει με τα μάτια της ψυχής του και τον τάφο της Θεοδώρας Τόκου.
Εδώ είναι που και η παράδοση εμπλέκει τα δύο αυτά κάστρα σε μια κοινή μοίρα. Άραγε να έχει σχέση ο θρύλος των δυο νεράιδων με τον άτυχο αυτό γάμο του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου με την θεοδώρα;
Το γεγονός είναι όπως η λαϊκή παράδοση αλλά και ο διηγηματογράφος Α. Καρκαβίτσας μας αφηγείται στο διήγημά του «Η Μάνα» ίσως αυτό το γεγονός. Ο συγγραφέας αναφέρεται σε μια γαλανομάτα και όμορφη νεράιδα που ζει στο κάστρο Χλιμούτσι, η οποία όμως νιώθει μοναξιά και αναζητά ένα παιδί. Και μας διηγείται:
«Κοίτα δεξιά τους βράχους του Σανταμερού· κοίτα και ζερβά το κάστρο του Χλιμούτσι. Και τα δυο κάστρα τα έχουν χρόνους τώρα και καιρούς δυο νεράιδες αδερφάδες. Μα κι οι δυο τους είχαν μια χαρά και μια λύπη. Εκείνη που πήρε το Χλιμούτσι χαιρότανε γιατ’ ήταν όμορφη και λυπόταν γιατί δεν είχε παιδιά.
Η άλλη που πήρε το Σανταμέρι λυπόταν γιατ’ ήταν άσκημη και χαιρόταν γιατ’ είχε παιδιά. Τα παιδιά, βλέπεις, είναι η μοναχή ευτυχία στα σπίτι. Όταν τα έβλεπε, το ένα να κυλιέται στο πάτωμα, τ’ άλλο να πηδά και να γελάει χωρίς αίτια, το άλλο να θέλει με το καλάμι να φτάσει το Θεό, λησμονούσε την ασκημιά της και όλα. Αν τηραζότανε καμιά φορά στον καθρέφτη κι έβλεπε το σύζαρο πρόσωπό της, τραβιότανε πίσω κι έλεγε χαμογελώντας:
- Τα νιάτα μου τα ’δωκα στα παιδιά μου.
Κι αλήθεια είχε πέντε σερνικά όμορφα σαν αχτίνες. Είχε κι ένα κοριτσάκι ίδια η Πεντάμορφη!»
Η παράδοση βέβαια μιλάει για δύο νεράιδες που όταν πέθανε ο πατέρας τους τους άφησε τα δύο κάστρα.
Στην μια κόρη που ήταν όμορφη άφησε το Χλεμούτσι ενώ στην άλλη την άσχημη το Σανταμέρι. Το αντίτιμο βέβαια ήταν ότι η όμορφη δεν είχε παιδιά ενώ η άσχημη είχε πέντε παιδιά.
Κάποτε λοιπόν η όμορφη αδελφή μην αντέχοντας την μοναξιά της ζήτησε από την αδελφή της να της δώσει το ένα παιδί της και αυτή της έδωσε το μικρότερο που ήταν κορίτσι. Αργότερα όταν μετανιωμένη το ζήτησε πίσω, η αδελφή της δεν της άνοιγε την πόρτα του κάστρου της. Όσες φορές και να το προσπάθησε η δόλια μάνα να πάρει πίσω το παιδί της, έβρισκε αμπαρωμένη την πόρτα του κάστρου. Το κλάμα και οι οδυρμοί της, σύμφωνα πάντα με την παράδοση είναι που ακούγονται μέχρι και σήμερα όταν το αεράκι φυσάει εκεί ψηλά στο κάστρο.
Ο σημερινός επισκέπτης έχοντας στον νου του τον θρύλο, όταν κοιτάζει την κλειστή πόρτα του κάστρου, άσχετα αν αυτή τροποποιήθηκε από τους Οθωμανούς αργότερα, αισθάνεται να ζει την αγωνία της μάνας που εναγωνίως ζητά να εισέλθει στο φρούριο.
Το ίδιο συναίσθημα αισθάνεται, όταν ακόμη και σε μια καλοκαιρινή και ηλιόλουστη μέρα οι υπεύθυνοι του χώρου απαγορεύουν την είσοδο στην οροφή όταν αυξάνεται η ένταση του ανέμου και το σφύριγμα του φτάνει στα αυτιά του επισκέπτη σαν ένα ουρλιαχτό και κλάμα.
Ίσως στον θρύλο απλά ο λαός να αναφέρεται στην τύχη των κάστρων μεταξύ των Βυζαντινών και Ιταλών παλατίνων.
Ο δεύτερος θρύλος με τον Ανήλιαγο βασιλιά που τελικά βρίσκεται κάπου μαρμαρωμένος μέσα στις υπόγειες στοές. Ένα υπόγειο μυστικό πέρασμα από το κάστρο που πιθανολογείται ότι καταλήγει κάπου προς το μοναστήρι της Βλαχέρνας, εκεί που σήμερα στο εσωτερικό του ναού σώζονται οι τάφοι των Φράγκων ευγενών και ηγεμόνων Βιλεαρδουίνων, με λατινικές επιγραφές και τα ανάγλυφα οικόσημα τους.
Πολύ πιθανόν και αυτός ο θρύλος, σύμφωνα με την αλόγιστη φαντασία του λαού, ίσως να έχει σχέση με τον δικό μας μαρμαρωμένο βασιλιά τον Κωνσταντίνο Παλαιολόγο.
Δεν είναι τυχαίο που ο Ανήλιαγος βασιλιάς τον θέλουν να έχει το βασίλειό του και το κάστρο του στη αρχαία Ήλιδα ενώ η βασιλοπούλα να έχει το δικό της κάστρο το Χλεμούτσι.
Εδώ πάλι και σε αυτόν τον θρύλο η μοίρα, σύμφωνα με την λαϊκή αφήγηση, στάθηκε σκληρή στο ερωτευμένο ζευγάρι.
Ίσως τελικώς η ζωή του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου στο Χλεμούτσι να ήταν αυτή που ενέπνευσε την λαϊκή αφήγηση, όπως και στον όμοιο θρύλο με αυτόν τον «Μαρμαρωμένο Βασιλιά» της Κωνσταντινούπολης.
Σήμερα το κάστρο μοιράζει την ιστορία του στους επισκέπτες και διηγείται τους θρύλους του.
Το Χλεμούτσι, αποτελεί τουριστικό αξιοθέατο καθώς επίσης διατηρεί τον έντονο φράγκικο χαρακτήρα του.
Αν και πολλά από τα δομικά υλικά του χρησιμοποιήθηκαν ευρέως στην κατασκευή του παρακείμενου χωριού το Κάστρο, το φρούριο είναι από τα σημαντικότερα και πιο καλοδιατηρημένα κάστρα του ελληνικού χώρου.
Ο Άγγελος Τερζάκης, ο Κώστας Ουράνης, ο Νίκος Καζαντζάκης όπως και πολλοί άλλοι λογοτέχνες το επισκέφτηκαν και έγραψαν για αυτό.
Ο θρύλος του ανήλιαγου βασιλιά καθώς και η αντιζηλία των αδελφών νεράιδων του καστρου του Χλεμουτσίου και του Σαντομερίου, θυμίζουν στον επισκέπτη την ιστορία του κάστρου στο διάβα των αιώνων.
Bon, La Morée franque. Recherches historiques, topographiques et archéologiques sur la principauté d’Achaïe, Παρίσι 1969, (σελ. 608-629).
K. Andrews, Castles of the Morea, Princeton 1953 (επανέκδοση 2006), (σελ. 146-158).
S. Skartsis, Chlemoutsi Castle (Clermont, Castel Tornese), NW Peloponnese: Its Pottery and Its Relations with the West (13th-early 19th Centuries).
G. Sotiriou, "Le château-fort de Chlemoutsi et son atelier monétaire de tournois de Clarentia", Journal International d'Archéologie Numismatique, 1916–17.
Ι. Σφηκόπουλος, Τα Μεσαιωνικά Κάστρα του Μοριά, Αθήνα 1987.
Γ. Παπανδρέου, Η Ηλεία διά μέσου των αιώνων, 1924.
Α. Ράλλη, "Κάστρο Χλεμούτσι", άρθρο στο περιοδικό Αρχαιολογία & Τέχνες (τεύχος 121, 2017)
Το Χρονικόν του Μορέως.
Θεόδωρος Λάμπρος, «Φράγκοι και Βυζαντινοί στην Ηλεία» (Ιστορική Έκδοση Δήμου Πύργου, 2023)
Δρ. Ε. Καρποδίνη – Δημητριάδη, Κάστρα της Πελοποννήσου (Έκδοση 1993)
Αλέξανδρος Παραδείσης, Φρούρια και Κάστρα της Ελλάδας (Έκδοση 1983)
Η άλλη που πήρε το Σανταμέρι λυπόταν γιατ’ ήταν άσκημη και χαιρόταν γιατ’ είχε παιδιά. Τα παιδιά, βλέπεις, είναι η μοναχή ευτυχία στα σπίτι. Όταν τα έβλεπε, το ένα να κυλιέται στο πάτωμα, τ’ άλλο να πηδά και να γελάει χωρίς αίτια, το άλλο να θέλει με το καλάμι να φτάσει το Θεό, λησμονούσε την ασκημιά της και όλα. Αν τηραζότανε καμιά φορά στον καθρέφτη κι έβλεπε το σύζαρο πρόσωπό της, τραβιότανε πίσω κι έλεγε χαμογελώντας:
- Τα νιάτα μου τα ’δωκα στα παιδιά μου.
Κι αλήθεια είχε πέντε σερνικά όμορφα σαν αχτίνες. Είχε κι ένα κοριτσάκι ίδια η Πεντάμορφη!»
Η παράδοση βέβαια μιλάει για δύο νεράιδες που όταν πέθανε ο πατέρας τους τους άφησε τα δύο κάστρα.
Στην μια κόρη που ήταν όμορφη άφησε το Χλεμούτσι ενώ στην άλλη την άσχημη το Σανταμέρι. Το αντίτιμο βέβαια ήταν ότι η όμορφη δεν είχε παιδιά ενώ η άσχημη είχε πέντε παιδιά.
Κάποτε λοιπόν η όμορφη αδελφή μην αντέχοντας την μοναξιά της ζήτησε από την αδελφή της να της δώσει το ένα παιδί της και αυτή της έδωσε το μικρότερο που ήταν κορίτσι. Αργότερα όταν μετανιωμένη το ζήτησε πίσω, η αδελφή της δεν της άνοιγε την πόρτα του κάστρου της. Όσες φορές και να το προσπάθησε η δόλια μάνα να πάρει πίσω το παιδί της, έβρισκε αμπαρωμένη την πόρτα του κάστρου. Το κλάμα και οι οδυρμοί της, σύμφωνα πάντα με την παράδοση είναι που ακούγονται μέχρι και σήμερα όταν το αεράκι φυσάει εκεί ψηλά στο κάστρο.
Ο σημερινός επισκέπτης έχοντας στον νου του τον θρύλο, όταν κοιτάζει την κλειστή πόρτα του κάστρου, άσχετα αν αυτή τροποποιήθηκε από τους Οθωμανούς αργότερα, αισθάνεται να ζει την αγωνία της μάνας που εναγωνίως ζητά να εισέλθει στο φρούριο.
Το ίδιο συναίσθημα αισθάνεται, όταν ακόμη και σε μια καλοκαιρινή και ηλιόλουστη μέρα οι υπεύθυνοι του χώρου απαγορεύουν την είσοδο στην οροφή όταν αυξάνεται η ένταση του ανέμου και το σφύριγμα του φτάνει στα αυτιά του επισκέπτη σαν ένα ουρλιαχτό και κλάμα.
Ίσως στον θρύλο απλά ο λαός να αναφέρεται στην τύχη των κάστρων μεταξύ των Βυζαντινών και Ιταλών παλατίνων.
Ο δεύτερος θρύλος με τον Ανήλιαγο βασιλιά που τελικά βρίσκεται κάπου μαρμαρωμένος μέσα στις υπόγειες στοές. Ένα υπόγειο μυστικό πέρασμα από το κάστρο που πιθανολογείται ότι καταλήγει κάπου προς το μοναστήρι της Βλαχέρνας, εκεί που σήμερα στο εσωτερικό του ναού σώζονται οι τάφοι των Φράγκων ευγενών και ηγεμόνων Βιλεαρδουίνων, με λατινικές επιγραφές και τα ανάγλυφα οικόσημα τους.
Πολύ πιθανόν και αυτός ο θρύλος, σύμφωνα με την αλόγιστη φαντασία του λαού, ίσως να έχει σχέση με τον δικό μας μαρμαρωμένο βασιλιά τον Κωνσταντίνο Παλαιολόγο.
Δεν είναι τυχαίο που ο Ανήλιαγος βασιλιάς τον θέλουν να έχει το βασίλειό του και το κάστρο του στη αρχαία Ήλιδα ενώ η βασιλοπούλα να έχει το δικό της κάστρο το Χλεμούτσι.
Εδώ πάλι και σε αυτόν τον θρύλο η μοίρα, σύμφωνα με την λαϊκή αφήγηση, στάθηκε σκληρή στο ερωτευμένο ζευγάρι.
Ίσως τελικώς η ζωή του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου στο Χλεμούτσι να ήταν αυτή που ενέπνευσε την λαϊκή αφήγηση, όπως και στον όμοιο θρύλο με αυτόν τον «Μαρμαρωμένο Βασιλιά» της Κωνσταντινούπολης.
Συμπεράσματα
Σήμερα το κάστρο μοιράζει την ιστορία του στους επισκέπτες και διηγείται τους θρύλους του.
Το Χλεμούτσι, αποτελεί τουριστικό αξιοθέατο καθώς επίσης διατηρεί τον έντονο φράγκικο χαρακτήρα του.
Αν και πολλά από τα δομικά υλικά του χρησιμοποιήθηκαν ευρέως στην κατασκευή του παρακείμενου χωριού το Κάστρο, το φρούριο είναι από τα σημαντικότερα και πιο καλοδιατηρημένα κάστρα του ελληνικού χώρου.
Ο Άγγελος Τερζάκης, ο Κώστας Ουράνης, ο Νίκος Καζαντζάκης όπως και πολλοί άλλοι λογοτέχνες το επισκέφτηκαν και έγραψαν για αυτό.
Ο θρύλος του ανήλιαγου βασιλιά καθώς και η αντιζηλία των αδελφών νεράιδων του καστρου του Χλεμουτσίου και του Σαντομερίου, θυμίζουν στον επισκέπτη την ιστορία του κάστρου στο διάβα των αιώνων.
ΠΗΓΕΣ:
Bon, La Morée franque. Recherches historiques, topographiques et archéologiques sur la principauté d’Achaïe, Παρίσι 1969, (σελ. 608-629).
K. Andrews, Castles of the Morea, Princeton 1953 (επανέκδοση 2006), (σελ. 146-158).
S. Skartsis, Chlemoutsi Castle (Clermont, Castel Tornese), NW Peloponnese: Its Pottery and Its Relations with the West (13th-early 19th Centuries).
G. Sotiriou, "Le château-fort de Chlemoutsi et son atelier monétaire de tournois de Clarentia", Journal International d'Archéologie Numismatique, 1916–17.
Ι. Σφηκόπουλος, Τα Μεσαιωνικά Κάστρα του Μοριά, Αθήνα 1987.
Γ. Παπανδρέου, Η Ηλεία διά μέσου των αιώνων, 1924.
Α. Ράλλη, "Κάστρο Χλεμούτσι", άρθρο στο περιοδικό Αρχαιολογία & Τέχνες (τεύχος 121, 2017)
Το Χρονικόν του Μορέως.
Θεόδωρος Λάμπρος, «Φράγκοι και Βυζαντινοί στην Ηλεία» (Ιστορική Έκδοση Δήμου Πύργου, 2023)
Δρ. Ε. Καρποδίνη – Δημητριάδη, Κάστρα της Πελοποννήσου (Έκδοση 1993)
Αλέξανδρος Παραδείσης, Φρούρια και Κάστρα της Ελλάδας (Έκδοση 1983)
Ευχαριστώ για την ανάγνωση!
Τα βιβλία μου:
- 1 : Το Θησαυροφυλάκιο με το Σκήπτρο του Μ. Αλεξάνδρου
- 2 : Άδηλος Τάφος
- 3 :The Unmarked Tomb of Alexander the Great (Kindle)
- (Περισσότερες πληροφορίες θα βρείτε στο προφίλ μου, στη δεξιά στήλη του blog)
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου