Ο θρύλος της Ωριάς και το κάστρο στον Όλυμπο Μύθος, παράδοση και ιστορικές παραλλαγές

 

Εισαγωγή

Σε πολλά μέρη της Ελλάδας συναντά κανείς παραλλαγές του ίδιου θρύλου:

μιας βασίλισσας που, μπροστά στην άλωση του κάστρου της από τους Οθωμανούς, προτιμά τον θάνατο από την ατίμωση.

Ο μύθος αυτός, γνωστός ευρύτερα ως «ο θρύλος της Ωριάς», εμφανίζεται με διαφορετικές τοποθεσίες, ονόματα και λεπτομέρειες, αλλά με σταθερό πυρήνα: την πτώση ενός κάστρου, την προδοσία ή αποκάλυψη ενός μυστικού περάσματος και την αυτοκτονία της βασίλισσας.

Η παρακάτω εκδοχή αποτυπώνει μια τοπική παράδοση που συνδέεται με κάστρο στα στενά του Ολύμπου.

Το απόσπασμα του θρύλου

Υπάρχουν πολλοί μύθοι που λέγονται για αυτό το κάστρο. Ένας από αυτούς εξιστορεί ότι όταν οι Τούρκοι το πολιορκούσαν με τη χρήση πολιορκητικών κριών, οι αμυνόμενοι τους κατέστρεφαν ρίχνοντας ειδικά βάρη δεμένα με σκοινιά στο αδύνατο σημείο τους, αποκόπτοντας έτσι την κεφαλή από το στέλεχος του μηχανισμού.

Όταν τα σκοινιά φθάρθηκαν από την υπερβολική χρήση, λέγεται ότι οι γυναίκες των αμυνομένων έκοψαν τα μαλλιά τους και τα έπλεξαν για να φτιάξουν νέα σκοινιά, σε μια απέλπιδα προσπάθεια να μη χαθεί το κάστρο.

Σύμφωνα με τον θρύλο, υπήρχε και ένα υπόγειο πέρασμα που οδηγούσε από το κάστρο στον ποταμό. Το πέρασμα αυτό αποκαλύφθηκε όταν μια γάτα ακολουθούσε τις γυναίκες που μετέφεραν νερό, γεγονός που πρόδωσε τη μυστική διαδρομή στους πολιορκητές.

Πριν από την τελική άλωση, η βασίλισσα της πόλης, η Ρόϊδω, προτίμησε τον θάνατο από την ατίμωση. Έριξε πρώτα το παιδί της στη χαράδρα και στη συνέχεια πήδηξε και η ίδια στον ποταμό Ίταμο (ή Αγιονέρι), όπου και σκοτώθηκε.

Οι επιζώντες, σύμφωνα με την παράδοση, εγκαταστάθηκαν στη σημερινή τοποθεσία του χωριού Άγιος Δημήτριος Πιερίας.

Σχόλιο  σύνδεση με τον γνωστό θρύλο της Ωριάς

Η παραπάνω αφήγηση παρουσιάζει εντυπωσιακές ομοιότητες με τον γνωστό θρύλο της Ωριάς, που συναντάται σε πολλά μέρη της Ελλάδας.

Ο συγγραφέας Γιάννης Γκίκας, στο έργο του «Κάστρα – Ταξίδια στην Ελλάδα του θρύλου και της πραγματικότητας», αναφέρει τον ίδιο θρύλο για το κάστρο της Ωριάς, τοποθετώντας τον στα Τέμπη, στο βυζαντινό φρούριο Λυκοστόμιον.

Ωστόσο, παρόμοιες παραλλαγές εμφανίζονται και αλλού, γεγονός που δείχνει ότι πρόκειται για έναν διαδεδομένο λαϊκό μύθο της περιόδου της οθωμανικής κατάκτησης. Η επανάληψη του ίδιου μοτίβου κάστρο, μυστικό πέρασμα, προδοσία, αυτοκτονία της βασίλισσας υποδηλώνει συλλογική μνήμη και όχι ένα μοναδικό ιστορικό γεγονός.

Ερμηνευτική παρατήρηση

Ενδιαφέρον παρουσιάζει και η σύνδεση του ονόματος της βασίλισσας με το τοπικό τοπωνύμιο ή φυσικά στοιχεία του χώρου (όπως η ροδιά που, σύμφωνα με την παράδοση, φύεται στο σημείο της πτώσης της).

Αυτό το στοιχείο συναντάται συχνά στη λαογραφία, όπου οι θρύλοι “δένουν” με το τοπίο για να αποκτήσουν μεγαλύτερη αίσθηση ιστορικής συνέχειας και τοπικής ταυτότητας.

Επίλογος

Ο θρύλος της Ωριάς, είτε τοποθετείται στα Τέμπη είτε στα στενά του Ολύμπου είτε αλλού, αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα του πώς η ιστορική μνήμη, ο μύθος και η λαϊκή αφήγηση πλέκονται σε ένα ενιαίο αφήγημα.

Δεν πρόκειται για ιστορική τεκμηρίωση, αλλά για μια πολιτισμική καταγραφή ενός μύθου που επιβιώνει μέσα στον χρόνο και αποκαλύπτει τον τρόπο με τον οποίο οι κοινωνίες ερμηνεύουν τραυματικά γεγονότα του παρελθόντος.

Σημείωση 

Το παραπάνω απόσπασμα προέρχεται από μυθιστορηματικό έργο μου, βασισμένο σε τοπικές παραδόσεις και θρύλους.

Σκοπός της ανάρτησης είναι η λαογραφική και αφηγηματική καταγραφή του μύθου, όχι η ιστορική τεκμηρίωση

Υποστηρίχθηκε από τεχνητή νοημοσύνη.