Βράχοι, θρύλοι και λαϊκή μνήμη: τοπικές παραδόσεις για τον τάφο του Μεγάλου Αλεξάνδρου στην Πιερία

Η τύχη της σορού του Μεγάλου Αλεξάνδρου αποτελεί ένα από τα πλέον αινιγματικά ζητήματα της αρχαίας ιστορίας. Παρά τις αναφορές των αρχαίων πηγών στη μεταφορά της στην Αίγυπτο και την ταφή της αρχικά στη Μέμφιδα και αργότερα στην Αλεξάνδρεια, ο τάφος του Μακεδόνα βασιλιά δεν έχει εντοπιστεί με βεβαιότητα. Το κενό αυτό, που άφησε η ιστορική και αρχαιολογική έρευνα, υπήρξε γόνιμο έδαφος για τη διαμόρφωση θρύλων, τοπικών παραδόσεων και αφηγήσεων που επιβιώνουν έως σήμερα.

 

Στον μακεδονικό χώρο και ειδικότερα στην Πιερία, η λαϊκή μνήμη φαίνεται να ανέπτυξε έναν ιδιαίτερο τρόπο «φιλοξενίας» του Μεγάλου Αλεξάνδρου, εντάσσοντάς τον στο φυσικό τοπίο. Κεντρικό ρόλο σε αυτές τις αφηγήσεις κατέχουν επιβλητικοί βράχοι, οι οποίοι αποκτούν χαρακτήρα ιερό και συνδέονται με κρύπτες, μυστικά δωμάτια και ανεκτίμητους θησαυρούς.

Στο Καρακόλι ο «βράχος της βασίλισσας» και

ο βράχος Τζαμάλα ή Καμήλα στην Καλλίπετρα 

 Ο «βράχος του τάφου» και η περιγραφή του

 

Σε σχετικό κείμενο που έχει απασχολήσει τη σύγχρονη συζήτηση, γίνεται λόγος για έναν χαρακτηριστικό βράχο, στο εσωτερικό του οποίου είχε σκαλιστεί ένα ηρώο. Ο βράχος αυτός περιγράφεται ως επικλινής και διεστιγμένος, στοιχεία που τον καθιστούν ιδιαίτερα αναγνωρίσιμο στο τοπίο. Η περιγραφή ωστόσο παραμένει σκόπιμα ασαφής, χωρίς σαφή γεωγραφικό προσδιορισμό, γεγονός που επέτρεψε τη σύνδεσή του με περισσότερες από μία τοποθεσίες.

 

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει επίσης η αναφορά ότι οι Πλειάδες «περιπλανώνται έμπροσθεν της θύρας του τάφου του μεγάλου βασιλιά», μια φράση με έντονο συμβολικό χαρακτήρα, η οποία δεν διευκρινίζεται περαιτέρω και αφήνει ανοιχτό το πεδίο της ερμηνείας.

 

Το Καρακόλι και ο «βράχος της βασίλισσας»

 

Η πρώτη περιοχή που συνδέεται με αυτή την περιγραφή είναι το Καρακόλι, γνωστό σήμερα και ως Παλιόχωρα, Παλιόπετρα ή Παλάτι. Πρόκειται για χώρο με μακρά ιστορία οχύρωσης, που κατά τη ρωμαϊκή περίοδο οργανώθηκε εκ νέου από τον αυτοκράτορα Καρακάλλα, με σκοπό τον έλεγχο της περιοχής και των στενών.

 

Σύμφωνα με την τοπική παράδοση, στην ευρύτερη περιοχή υπήρχε ο λεγόμενος «βράχος της βασίλισσας» . Μια λαϊκή παράδοση που αυτόματα φέρνει στην μνήμη  της ιστορία του Κάστρου της Ωριάς; Μήπως το Καρακόλι και ο «βράχος της βασίλισσας» ταυτίζονται τελικά με  Κάστρο της Ωριάς; Μια παράδοση ενός θρύλου ο οποίος συνδέθηκε μεταγενέστερα και με αφηγήσεις περί φύλαξης του τάφου του «βασιλιά των βασιλιάδων», του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Οι αφηγήσεις αυτές εντάσσονται σε ένα ευρύτερο πλέγμα θρύλων που αποδίδουν στην περιοχή έναν ιδιαίτερο ρόλο φύλαξης και προστασίας, χωρίς ωστόσο να στηρίζονται σε ιστορικές πηγές.

 

Ο βράχος Τζαμάλα ή Καμήλα στην Καλλίπετρα

 

Ιδιαίτερα διαδεδομένος είναι ο θρύλος που αφορά τον βράχο Τζαμάλα ή Καμήλα, ο οποίος βρίσκεται πάνω από τη Μονή Καλλίπετρας, στον Λόφο της Ημαθίας, κοντά στον ποταμό Αλιάκμονα. Ο βράχος αυτός, με την επιβλητική μορφή και τη χαρακτηριστική του όψη, θεωρείται από τη λαϊκή παράδοση ότι κρύβει στη βάση του ένα ειδικά κατασκευασμένο δωμάτιο κρύπτη.

 

Σύμφωνα με την αφήγηση, στο εσωτερικό αυτής της κρύπτης βρίσκεται ο τάφος του Μεγάλου Αλεξάνδρου, μαζί με μεγάλες ποσότητες χρυσού και το ολόχρυσο άρμα του. Πρόκειται για έναν θρύλο με έντονα μυθικά χαρακτηριστικά, όπου ο ήρωας δεν πεθαίνει πραγματικά αλλά παραμένει «κρυμμένος», προστατευμένος από τον βράχο, σε έναν χώρο απρόσιτο.

 

Το Παλιομονάστηρο στη Μεριάνα

 

Αντίστοιχες αφηγήσεις εντοπίζονται και στην περιοχή Παλιομονάστηρο, στη Μεριάνα, απέναντι από τον Όλυμπο, στα Πιέρια όρη. Εκεί, σύμφωνα με θρύλο που κατέγραψε ο Ευάγγελος Στεφανόπουλος, ένας βράχος που ταιριάζει με την περιγραφή του επικλινούς και διεστιγμένου βράχου κρύβει έναν μεγάλο θησαυρό του Μεγάλου Αλεξάνδρου.

 

Η παράδοση αναφέρει ότι η μητέρα του βασιλιά η Ολυμπιάδα, μερίμνησε για την απόκρυψη του θησαυρού σε περίπτωση κατάλυσης της Μακεδονίας. Παράλληλα, γίνεται λόγος για την κατασκευή ενός χρυσού ομοιώματος του Αλεξάνδρου από τους κατοίκους της Πιερίας, το οποίο περιφέρθηκε για προσκύνηση και στη συνέχεια θάφτηκε σε μυστικό σημείο. Αξιοσημείωτη είναι και η αναφορά σε εκσκαφές που πραγματοποιήθηκαν το 1911 από τις οθωμανικές αρχές, υπό την εποπτεία Αυστριακού μηχανικού, χωρίς όμως αποτέλεσμα.

 

Ο βράχος ως φορέας μνήμης

 

Κοινό στοιχείο όλων αυτών των αφηγήσεων είναι ο ρόλος του βράχου ως φορέα μνήμης και ιερότητας. Στη λαϊκή σκέψη, ο βράχος συμβολίζει το αιώνιο, το αμετάβλητο και το άφθαρτο· είναι το φυσικό μνημείο που μπορεί να φιλοξενήσει έναν ήρωα μεγαλύτερο από τον χρόνο. Οι θησαυροί, τα χρυσά άρματα και τα ομοιώματα δεν πρέπει να ερμηνεύονται κυριολεκτικά, αλλά ως σύμβολα της αθανασίας και της υπεράνθρωπης φύσης που αποδόθηκε στον Μέγα Αλέξανδρο.

 

Συμπεράσματα

 

Οι τοπικές παραδόσεις της Πιερίας δεν προσφέρουν απαντήσεις στο ιστορικό ερώτημα της ταφής του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Προσφέρουν όμως κάτι εξίσου σημαντικό: μια ματιά στον τρόπο με τον οποίο οι τοπικές κοινωνίες ενσωμάτωσαν τον Μακεδόνα βασιλιά στο φυσικό τους περιβάλλον και στη συλλογική τους μνήμη. Οι βράχοι αυτοί, πραγματικοί ή συμβολικοί, λειτουργούν ως σημεία σύνδεσης του μύθου με τον τόπο, διατηρώντας ζωντανή την παρουσία του Αλεξάνδρου όχι ως ιστορικό πρόσωπο, αλλά ως διαχρονικό σύμβολο.

Σημείωση: Υποστηρίχθηκε από τεχνητή νοημοσύνη.

Σχετικά 

Η ΤΕΛΙΚΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ: Μια ερμηνευτική θεωρία για την τύχη της σορού μετά το 215 μ.Χ.