Μια ερμηνευτική θεωρία για την
τύχη της σορού μετά το 215 μ.Χ.
Εισαγωγή
Ο θάνατος του Μεγάλου Αλεξάνδρου στη Βαβυλώνα το 323 π.Χ. υπήρξε η απαρχή
ενός από τα πλέον επίμονα ιστορικά αινίγματα: της τύχης της σορού του και του
τόπου της τελικής του ταφής. Παρά τις πολυάριθμες αρχαίες πηγές και τις
μεταγενέστερες αναφορές, μέχρι σήμερα δεν έχει εντοπιστεί κανένα αρχαιολογικά
αποδεδειγμένο εύρημα που να επιβεβαιώνει με βεβαιότητα την τελευταία κατοικία
του Μακεδόνα βασιλιά.
Η παρούσα μελέτη παρουσιάζει συνοπτικά μια ερμηνευτική θεωρία, η οποία
επιχειρεί να συνδέσει το ιστορικά τεκμηριωμένο τέλος των αναφορών στη σορό του
Αλεξάνδρου με συγκεκριμένα πολιτικά, λατρευτικά και τοπογραφικά δεδομένα της
ύστερης ρωμαϊκής περιόδου.
Τι γνωρίζουμε ιστορικά
Οι αρχαίες πηγές συμφωνούν ότι ο Μέγας Αλέξανδρος πέθανε στη Βαβυλώνα τον
Ιούνιο του 323 π.Χ. Η σορός του δεν μεταφέρθηκε ποτέ στη Μακεδονία, αλλά
κατέληξε στην Αίγυπτο, αρχικά στη Μέμφιδα και κατόπιν στην Αλεξάνδρεια, όπου
εκτίθετο επί αιώνες ως αντικείμενο λατρείας και πολιτικής νομιμοποίησης.
Μέχρι το τέλος του 2ου αιώνα μ.Χ., η σορός εξακολουθεί να είναι ορατή και
επισκέψιμη. Το 199 μ.Χ. πραγματοποιείται από τον Σεπτίμιος Σεβήρο μαζί και με
τον Καρακάλλα, η σφράγιση της σορού σε υπόγειο χώρο του Σεραπείου. Το γεγονός
αυτό έχει ερμηνευθεί ως μέτρο προστασίας.
Ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Καρακάλλας επισκέπτεται την Αλεξάνδρεια το 215 μ.Χ.
και αποδίδει τιμές στον Αλέξανδρο. Πρόκειται για την τελευταία ιστορικά
βεβαιωμένη αναφορά σε άμεση επαφή με τη σορό.
Μετά το έτος αυτό, οι πηγές σιωπούν. Η σορός εξαφανίζεται από την ιστορική
αφήγηση και παραμένουν μόνο ασαφείς φιλολογικές, θεολογικές ή μεταγενέστερες
λαϊκές αναφορές.
Ο ρόλος του Καρακάλλα
Η προσωπικότητα του Καρακάλλα αποτελεί κεντρικό άξονα της θεωρίας. Οι πηγές
μαρτυρούν μια έντονη και συχνά παθολογική ταύτιση του αυτοκράτορα με τον Μέγα
Αλέξανδρο. Η συγκρότηση μιας «μακεδονικής φάλαγγας», εξοπλισμένης και
ενδεδυμένης κατά τα πρότυπα της εποχής του Αλεξάνδρου, έχει ελάχιστη
στρατιωτική αξία και σαφή τελετουργικό χαρακτήρα.
Παράλληλα, η αναζωπύρωση της λατρείας του Αλεξάνδρου κατά την περίοδο των
Σεβήρων, η έκδοση νομισμάτων και η πρωτοφανής απεικόνιση της Ολυμπιάδας σε
νομισματικές παραστάσεις υποδηλώνουν μια συνειδητή πολιτική και ιδεολογική
επιλογή.
Η επίσκεψη του Καρακάλλα στην Αλεξάνδρεια συνοδεύεται από τη σφαγή των
κατοίκων της πόλης ωστόσο η απόλυτη σιωπή που ακολουθεί εγείρει ερωτήματα.
Η υπόθεση της απομάκρυνσης της
σορού
Η θεωρία που προτείνεται εδώ υποστηρίζει ότι μετα την σφράγιση της σορού
στο Σεράπειο, αυτή δεν αποτέλεσε το
τελικό στάδιο, αλλά μια ενδιάμεση πράξη. Ο Καρακάλλας, θεωρώντας ότι η
πολυετής δημόσια έκθεση της σορού στο παρελθόν συνιστούσε ύβρη και μη αποδεκτή
μεταχείριση ενός βασιλιά που είχε θεοποιηθεί, ενδέχεται να επιδίωξε την
αποκατάσταση των παραδοσιακών μακεδονικών ταφικών τιμών.
Η μακεδονική φάλαγγα, με τον καθαρά συμβολικό της χαρακτήρα, θα μπορούσε να
έχει συγκροτηθεί ακριβώς για την τέλεση μιας εξαιρετικής και μυστικής
τελετουργικής πράξης. Το γεγονός ότι το σώμα αυτό ουσιαστικά διαλύεται λίγο
μετά το 215 μ.Χ. ενισχύει την υπόθεση ότι ο σκοπός του είχε ολοκληρωθεί.
Η απουσία σχετικής καταγραφής στα αυτοκρατορικά αρχεία μπορεί να εξηγηθεί
είτε ως συνειδητή αποσιώπηση είτε ως αποτέλεσμα των έκτακτων συνθηκών που
επικρατούσαν στην Αλεξάνδρεια μετά τη σφαγή.
Η Μακεδονία και η Πιερία ως
τελικός προορισμός
Η επιλογή της Μακεδονίας ως τελικού τόπου ταφής δεν υπήρξε αυθαίρετη. Η
απουσία μακεδονικής ταφής αποτελούσε ιστορική και συμβολική εκκρεμότητα. Η
Πιερία, περιοχή άρρηκτα συνδεδεμένη με τη λατρεία του Δία και τον μυθικό χώρο
καταγωγής των Μακεδόνων, συγκεντρώνει χαρακτηριστικά ιερότητας και
μυστικότητας.
Η γεωγραφική της θέση, πλησίον του Ολύμπου και σε κομβικό πέρασμα μεταξύ
Άνω και Κάτω Μακεδονίας, προσέφερε τις προϋποθέσεις για μια μυστική ταφή με
υψηλό συμβολικό φορτίο. Η αναφορά σε υπόγειες ή σπηλαιώδεις κατασκευές με
οκταγωνικά χαρακτηριστικά εντάσσεται σε γνωστά σχήματα της ύστερης αρχαιότητας
που συνδέονται με τη μετάβαση του ανθρώπου στη θεϊκή σφαίρα.
Ενδείξεις και συλλογική μνήμη
Η θεωρία δεν βασίζεται σε άμεσες αποδείξεις, αλλά σε σύμπλεγμα ενδείξεων:
ιστορικών, λατρευτικών, τοπογραφικών και λαογραφικών. Η καθιέρωση εορτών προς
τιμήν του Αλεξάνδρου στη Μακεδονία, οι συμβολικές επικαλύψεις με τη μνήμη του
Αγίου Αλεξάνδρου εν Πύδνῃ και η επιμονή της τοπικής παράδοσης σε συγκεκριμένες
περιοχές της Πιερίας συνθέτουν ένα πεδίο διαχρονικής μνήμης.
Οι μεταγενέστερες μαρτυρίες δεν αποτελούν ιστορική απόδειξη, ωστόσο η
γεωγραφική και θεματική τους σύγκλιση δεν μπορεί να αγνοηθεί.
Συμπέρασμα
Η θεωρία της μυστικής απομάκρυνσης της σορού του Μεγάλου Αλεξάνδρου από την
Αλεξάνδρεια και της τελικής ταφής του στη Μακεδονία αποτελεί μια λογική και
συνεκτική ερμηνευτική πρόταση. Δεν φιλοδοξεί να υποκαταστήσει την
αρχαιολογική απόδειξη, αλλά να προσφέρει ένα πλαίσιο κατανόησης του ιστορικού
κενού μετά το 215 μ.Χ.
Η οριστική απάντηση στο διαχρονικό αυτό ερώτημα παραμένει συνδεδεμένη με
μια μελλοντική ανασκαφή. Μέχρι τότε, η επιστημονική συζήτηση οφείλει να
παραμένει ανοιχτή σε τεκμηριωμένες θεωρίες που επιχειρούν να φωτίσουν μια από
τις πιο εμβληματικές μορφές της παγκόσμιας ιστορίας.
Σημείωση: Υποστηρίχθηκε από τεχνητή νοημοσύνη.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου