Ταξιδεύοντας από τη Θεσσαλονίκη προς τη Χαλκηδόνα, λίγο πριν από τη γέφυρα του Αξιού, αν κάποιος κάνει μια μικρή στάση, θα αντικρίσει την παλιά οδική γέφυρα του ποταμού. Αποτελεί ένα σημαντικό μνημείο της βιομηχανικής και στρατιωτικής ιστορίας της περιοχής, το οποίο δυστυχώς σήμερα βρίσκεται σε κατάσταση εγκατάλειψης και έντονης φθοράς από τον χρόνο και τα στοιχεία της φύσης.
φωτογραφία: Η Παλιά οδική γέφυρα Αξιού – Γέφυρα Χαλκηδόνας με το γερμανικό οχυρό φυλάκιο
Λίγη ιστορία για τη γέφυρα
Αν και δεν υπάρχουν ίχνη παλαιότερων έργων στην περιοχή, γνωρίζουμε ότι στο ίδιο σημείο υπήρχε από παλιά βυζαντινή γέφυρα. Τα στοιχεία που είναι σήμερα γνωστά αναφέρονται κυρίως από την περίοδο της απελευθέρωσης της Μακεδονίας το 1912 από τους Οθωμανούς.
Κατά τον Α΄ Βαλκανικό Πόλεμο, ο ελληνικός στρατός, με τη βοήθεια των κατοίκων της περιοχής, κατάφερε τη ζεύξη του Αξιού σε αυτό το σημείο, καθώς η υφιστάμενη ξύλινη γέφυρα είχε καταστραφεί από τους Οθωμανούς κατά την υποχώρησή τους μετά τη μάχη των Γιαννιτσών. Η αυτοσχέδια αυτή κατασκευή ήταν πλωτή, φτιαγμένη από τσουβάλια, βαρέλια και βάρκες, επιτρέποντας στα στρατιωτικά τμήματα να περάσουν τον πλημμυρισμένο ποταμό και να απελευθερώσουν τη Θεσσαλονίκη στις 26 Οκτωβρίου 1912.
Αργότερα, το 1933, η αμερικανική εταιρεία Foundation Company κατασκεύασε τη σιδερένια, μεταλλική οδική γέφυρα πάνω στον κύριο οδικό άξονα που συνέδεε τη Θεσσαλονίκη με τη Δυτική Μακεδονία και την υπόλοιπη Ελλάδα.
Τον Απρίλιο του 1941, κατά την αποχώρηση των συμμαχικών δυνάμεων, στρατιώτες από τη Νέα Ζηλανδία και την Αυστραλία (ANZAC) ανατίναξαν τη γέφυρα για να καθυστερήσουν την προέλαση των Γερμανών. Οι Γερμανοί, αμέσως μετά την κατάληψη της Ελλάδας, την επισκεύασαν άμεσα λόγω της τεράστιας στρατηγικής της σημασίας. Λίγο αργότερα, οργανώθηκε και η ασφάλειά της με την κατασκευή του στρατιωτικού οχυρού φυλακίου.
Το γερμανικό οχυρό φυλάκιο
Η κύρια αποστολή του φυλακίου ήταν η φύλαξη και η προστασία της γέφυρας από τυχόν σαμποτάζ των αντιστασιακών οργανώσεων. Οι γέφυρες (οδικές και σιδηροδρομικές) αποτελούσαν τις πιο κρίσιμες υποδομές για τις μετακινήσεις και τον ανεφοδιασμό των στρατευμάτων κατοχής. Τα φυλάκια αυτά λειτουργούσαν ως δίδυμα οχυρά, ένα σε κάθε όχθη. Στη συγκεκριμένη περίπτωση στον Αξιό, εκτός από τον σωζόμενο πύργο, υπήρχε και τσιμεντένιο πολυβολείο στην απέναντι πλευρά του ποταμού.
φωτογραφία: Το εξωτερικό και οι λεπτομέρειες από το γερμανικό οχυρό φυλάκιο
Ο αρχιτεκτονικός σχεδιασμός και η κατασκευή αυτών των φυλακίων ήταν τυποποιημένη σε ολόκληρη την Ελλάδα. Επρόκειτο για πύργους κτισμένους με τσιμέντο ή απλά τούβλα, οι οποίοι διέθεταν στενά ανοίγματα τόσο για τα πολυβόλα όσο και για τα παρατηρητήρια, σε διάφορα επίπεδα, για καλύτερο έλεγχο της γύρω περιοχής και του ποταμού.
φωτογραφία: Το εξωτερικό και οι λεπτομέρειες από το γερμανικό οχυρό φυλάκιο
Τα ξύλινα ή μεταλλικά κλουβιά τύπου «έρκερ» (κλειστά μπαλκόνια) λειτουργούσαν ως προκεχωρημένες θέσεις βολής και παρατήρησης με αυξημένο οπτικό πεδίο.
Τα ξύλινα ή μεταλλικά κλουβιά τύπου «έρκερ» (κλειστά μπαλκόνια) λειτουργούσαν ως προκεχωρημένες θέσεις βολής και παρατήρησης με αυξημένο οπτικό πεδίο.
Επιπλέον, διέθεταν καταπακτές και σχισμές στο πάτωμα και τα πλαϊνά, επιτρέποντας στους στρατιώτες να βάλλουν κατακόρυφα ή περιμετρικά στην είσοδο του πύργου, σε περίπτωση που οι αντάρτες προσπαθούσαν να τον πλησιάσουν.
φωτογραφία: Το εσωτερικό από το γερμανικό οχυρό φυλάκιο
Παρόμοια γερμανικά οχυρωματικά έργα με την ίδια ακριβώς αρχιτεκτονική δομή σώζονται μέχρι σήμερα και σε άλλες στρατηγικές γέφυρες σε όλη την Ελλάδα, όπως στη σιδηροδρομική γέφυρα του Αλιάκμονα κοντά στο νησί της Μεγάλης Γέφυρας στην Πιερία, στον Πηνειό στα Στενά των Τεμπών κ.ά.
Η σημερινή εικόνα και η μνήμη
Η παλιά μεταλλική γέφυρα συνέχισε να λειτουργεί μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του '90, οπότε και αντικαταστάθηκε από τη σύγχρονη τσιμεντένια γέφυρα που χρησιμοποιείται σήμερα.
Σήμερα, ο τυχαίος διαβάτης που θα την αναζητήσει θα δυσκολευτεί να την πλησιάσει, καθώς η φύση με την πυκνή βλάστηση του ποταμού έχει καλύψει τις διόδους πρόσβασης. Η φθορά από τη διάβρωση του μεταλλικού σκελετού και το γεγονός ότι πολλά τμήματά της έχουν καταρρεύσει την καθιστούν επικίνδυνη. Παρά ταύτα, η ομορφιά και η ατμόσφαιρα του τοπίου, με το φυλάκιο δίπλα της, επιβραβεύουν τον θεατή και τον μεταφέρουν νοητά στην εποχή που αυτή έσφυζε από ζωή.
Πόσες και πόσες ιστορίες δεν έχουν ακουστεί, και πόσες έμειναν ως χαμένα μυστικά όλων εκείνων που έζησαν και έδρασαν σε αυτό το μέρος κατά τη διάρκεια των πολεμικών επιχειρήσεων, από την απελευθέρωση της Μακεδονίας μέχρι τις μέρες μας.
Ως αυτόπτης μάρτυρας από μια επίσκεψή μου πριν από πολλά χρόνια σε αυτό το φυλάκιο, θυμάμαι τη συγκίνηση όταν αντίκρισα έναν υπέργηρο Γερμανό που, υποβασταζόμενος από τα εγγόνια του, είχε έρθει να επισκεφτεί το μέρος. Άσχετα σε ποιο στρατόπεδο υπηρέτησε ο καθένας, η εικόνα αυτή ξύπνησε μνήμες και ρίγη συγκίνησης. Ήταν ένας απλός στρατιώτης που αξιώθηκε να επισκεφτεί το πόστο όπου είχε ταχθεί να υπηρετήσει στα χρόνια της θητείας του το 1943, θεωρώντας τιμή και υποχρέωσή του να το ξαναδεί. Καλό θα ήταν να διδαχθούμε και εμείς από αυτήν την πράξη του.
Η Πολιτεία, κατά την άποψή μου, θα έπρεπε να συντηρήσει αυτά τα μνημεία ως παρακαταθήκη, για να γνωρίζει ο απλός πολίτης τους αγώνες που έγιναν για την ανεξαρτησία αυτουνού του τόπου. Αγώνες που απλοί πολίτες και στρατιώτες έδωσαν ακόμη και τη ζωή τους χωρίς ανταλλάγματα. Εμείς οφείλουμε τουλάχιστον να γνωρίζουμε και να αποτίουμε τον ελάχιστο φόρο τιμής, διότι μόνο έτσι μένει ζωντανή η μνήμη και η ουσία της ιστορίας μας.
Δείτε τον ΠΙΝΑΚΑ ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΕΝΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ ως ένα πλήρη οδηγό θεμάτων του ιστολογίου μου.
Ευχαριστώ για την ανάγνωση!
Τα βιβλία μου:
- 1 : Το Θησαυροφυλάκιο με το Σκήπτρο του Μ. Αλεξάνδρου
- 2 : Άδηλος Τάφος
- 3 :The Unmarked Tomb of Alexander the Great (Kindle)
- (Περισσότερες πληροφορίες θα βρείτε στο προφίλ μου, στη δεξιά στήλη του blog)
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου