Η Ιερή Υποχρέωση απέναντι στους Νεκρούς
Τώρα που τα φώτα των εορταστικών εκδηλώσεων της 28ης Οκτωβρίου έσβησαν, η σκέψη στρέφεται σε μια ανοιχτή πληγή που για δεκαετίες η ελληνική πολιτεία άφησε στη σιωπή: το δράμα των άταφων νεκρών πολεμιστών του Έπους του 1940.
Η Αρχαία Υποθήκη και το Ιερό Χρέος της Ταφής
Από την αυγή του ελληνικού πολιτισμού, η απόδοση ταφικών τιμών στους νεκρούς του πολέμου δεν αποτελούσε μια απλή συναισθηματική πράξη, αλλά μέγιστη ηθική υποχρέωση και ατελεύτητο θεϊκό νόμο. Στην αρχαία Ελλάδα, η Πολιτεία μεριμνούσε ώστε κανένας μαχητής να μην αφεθεί στο πεδίο της μάχης. Έτσι διοργανώνονταν οι δημόσιες ταφές και αποδίδονταν οι τιμές ακόμα και στους ηττημένους. Η άρνηση ή η αμέλεια της ταφής θεωρούνταν η απόλυτη ύβρις, μια κηλίδα που βάραινε τη συλλογική συνείδηση.
Κι όμως, στον 20ό αιώνα, μετά τις ηρωικές στιγμές του Έπους του 1940 στα κακοτράχαλα βουνά της Βορείου Ηπείρου, η νεότερη πολιτεία άφησε μια ανοιχτή πληγή: περίπου 8.000 Έλληνες στρατιώτες και αξιωματικοί παρέμειναν για δεκαετίες άταφοι ή πρόχειρα θαμμένοι εκεί που έπεσαν (στην Κλεισούρα, την Τρεμπεσίνα, το Τεπελένι και τη Χειμάρρα).
Εκεί όπου οι επίσημοι θεσμοί σιώπησαν για δεκαετίες, το αρχαίο αυτό χρέος το ώμωσαν και το διαφύλαξαν απλοί άνθρωποι του μόχθου και της ομογένειας.
Χρειάστηκαν δεκαετίες, διακρατικές συμφωνίες και ιδιωτικές πρωτοβουλίες για να αρχίσει η συστηματική ανακομιδή και ο ενταφιασμός τους σε Στρατιωτικά Νεκροταφεία, όπως στην Κλεισούρα και στους Βουλιαράτες.
Φωτογραφίες: Άποψη από τα Στρατιωτικά Νεκροταφεία στην Κλεισούρα και στους Βουλιαράτες.
Το «Ιερό Μυστικό» στο Σκούταρι της Χειμάρρας
Ανάμεσα στις χιλιάδες ιστορίες της Βορείου Ηπείρου, ξεχωρίζει μια συγκλονιστική ανθρώπινη αφήγηση. Στον οικισμό «Ζάμαρη» στο Σκούταρι της Χειμάρρας, το σπίτι της οικογένειας Ιωάννη και Σοφίας Μπρίγκου είχε μετατραπεί στις αρχές του 1941 σε πρόχειρο στρατηγείο της ελληνικής δύναμης.Η 9χρονη τότε Ερμιόνη Μπρίγκου, εκτελώντας χρέη αγγελιαφόρου ανάμεσα στις σφαίρες και τους βομβαρδισμούς, μετέφερε νερό, αλάτι και φάρμακα στους μαχητές στα χαρακώματα.
Όταν ένας ιταλικός όλμος έπληξε το σημείο, έξι Έλληνες στρατιώτες έπεσαν νεκροί:
Δημήτριος Σελάς (Κορινθία)
Νικόλαος Κτημαδάκης (Ηράκλειο Κρήτης)
Κέρκης Μοραΐτης (Πελοπόννησος)
Παναγιώτης Αλογογιάννης (Καμάρι Κορινθίας)
Ανδρέας Προβατάς (Αγραφούς Κέρκυρας)
Ματθαίος Λαγός (Πόρος Τροιζηνίας)
Λίγο πριν ξεψυχήσει, ένας από τους στρατιώτες παρέδωσε στον Ιωάννη Μπρίγκο το πορτοφόλι και την ξυριστική του μηχανή, λέγοντας: «Γιάννη πάρε το πορτοφόλι και την ξυριστική μου μηχανή... Εμένα δε μου χρειάζονται πια. Αν κάποτε βρεις τους δικούς μου, να τους τα δώσεις για να με θυμούνται.»
Φωτογραφία : από την επίσκεψη στην κυρία Ερμιόνη Μπρίγκου στη Χειμάρρα το μνημείο στην αυλή της.
Επτά Δεκαετίες Φρουρός των Ηρώων
Με κίνδυνο της ζωής τους, η οικογένεια Μπρίγκου έθαψε τους έξι ήρωες σε δύο ομαδικούς τάφους στην αυλή του σπιτιού τους.
Στα χρόνια που ακολούθησαν, στη «μακρά νύχτα» του καθεστώτος Χότζα, όπου κάθε εκδήλωση ελληνικού φρονήματος τιμωρούνταν με εξορία και φυλάκιση, οι έξι νεκροί παρέμειναν ένα κρυμμένο ιερό μυστικό. Η κυρία Ερμιόνη φύτεψε μια αχλαδιά πάνω από τους τάφους για να τους προσφέρει δροσιά τα καλοκαίρια. Ακόμα κι όταν η οικογένειά της εκτοπίστηκε ως «εχθρός του λαού», συγχωριανοί γλιστρούσαν σαν σκιές τις νύχτες για να ανάψουν ένα κερί.
Για 73 ολόκληρα χρόνια, η κυρία Ερμιόνη φρόντιζε τους τάφους σαν να ήταν δικά της παιδιά, αρνούμενη να τους αφήσει μόνους, μέχρι που η πολιτεία και η Ένωση Συγγενών Πεσόντων την ανακήρυξαν «Μάνα των Πεσόντων του '40».
Φωτογραφίες: Ο χώρος της αυλής όπου παρέμειναν θαμμένοι οι έξι στρατιώτες
Στοχασμός & Επίλογος: Το Χρέος της Μνήμης
Η ιστορία της Ερμιόνης Μπρίγκου και των έξι συμπατριωτών μας συμπυκνώνει το μέγεθος της θυσίας, αλλά και τη διαχρονική κηλίδα της λήθης. Πόσο λυπηρό είναι το γεγονός ότι για δεκαετίες η πολιτεία αδράνησε και συγγενείς δεν μπόρεσαν να αναζητήσουν τους δικούς τους ανθρώπους;Οι απλοί ομογενείς της Βορείου Ηπείρου κράτησαν την τιμή του Έθνους ψηλά, εκεί όπου οι θεσμοί καθυστέρησαν. Την επόμενη φορά που θα σταθούμε μπροστά σε ένα μνημείο πεσόντων, ας θυμηθούμε εκείνους που έμειναν στα βουνά, αλλά και εκείνους τους σιωπηλούς φρουρούς που κράτησαν τη μνήμη τους αναμμένη σαν ακοίμητο καντήλι.
Αιώνια η μνήμη τους.
Δείτε εδώ στον ΠΙΝΑΚΑ ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΕΝΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ ένα πλήρη οδηγό θεμάτων του ιστολογίου μου.
Ευχαριστώ για την ανάγνωση!
Τα βιβλία μου:
- 1 : Το Θησαυροφυλάκιο με το Σκήπτρο του Μ. Αλεξάνδρου
- 2 : Άδηλος Τάφος
- 3 :The Unmarked Tomb of Alexander the Great (Kindle)
- (Περισσότερες πληροφορίες θα βρείτε στο προφίλ μου, στη δεξιά στήλη του blog)
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου