Το Άγαλμα των «Βουβών» Αποκαλυπτηρίων: Η άγνωστη Οδύσσεια του Μεγάλου Αλεξάνδρου στη Θεσσαλονίκη

 

Εισαγωγή: Μια γνώριμη σιλουέτα, μια άγνωστη ιστορία

Ζούμε σε μια ευλογημένη χώρα, την οποία όμως συχνά οι ίδιοι δεν τιμούμε όσο της αξίζει, προσπερνώντας αδιάφορα ακόμα και τα πιο λαμπρά κομμάτια της ιστορίας της.

 Κάθε φορά που περπατάμε στη Νέα Παραλία της Θεσσαλονίκης, λίγες δεκάδες μέτρα μετά τον Λευκό Πύργο, δεσπόζει ο έφιππος ανδριάντας του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Ένα μεγαλοπρεπές και επιβλητικό μνημείο, όπου ο Μακεδόνας στρατηλάτης απεικονίζεται καβάλα στον ορμητικό Βουκεφάλα να ατενίζει προς την Ανατολή.

 

ο έφιππος ανδριάντας του Μεγάλου Αλεξάνδρου

Αν ο Λευκός Πύργος είναι το σήμα κατατεθέν της πόλης, το άγαλμα αυτό είναι η ίδια η «καρδιά» της Μακεδονίας. Πρόκειται για ένα από τα πιο φωτογραφισμένα σημεία της Θεσσαλονίκης, ένα σύμβολο που οι περισσότεροι θεωρούμε ότι βρισκόταν πάντα εκεί.

 

Κι όμως, πίσω από αυτούς τους τέσσερις τόνους μπρούντζου κρύβεται μια απίστευτη περιπέτεια γεμάτη γραφειοκρατία, πολιτικές σκοπιμότητες, αλλά και μια τεράστια ιστορική ειρωνεία: το μεγαλύτερο άγαλμα της Ελλάδας δεν εγκαινιάστηκε ποτέ επίσημα. Η ιστορία της δημιουργίας του καθρεπτίζει απόλυτα τη νοοτροπία του νεοέλληνα και τις αγκυλώσεις της κοινωνίας μας.

 

Η Ιδέα και ο Πανελλήνιος Έρανος

Όλα ξεκίνησαν γύρω στο 1970. Η ιδέα για τη δημιουργία ενός μνημείου αντάξιου του Μακεδόνα στρατηλάτη προτάθηκε στο δημοτικό συμβούλιο από τον τότε αντιδήμαρχο Θεσσαλονίκης, Νίκο Πρίντζιο. Η Πολιτεία ενέκρινε το σχέδιο κατασκευής του ανδριάντα, αλλά για να συγκεντρωθούν τα απαιτούμενα κονδύλια επιστρατεύτηκε μια μέθοδος που σήμερα φαντάζει μακρινή: ο πανελλήνιος έρανος.

 

Σχολεία από κάθε γωνιά της χώρας, δήμοι, κοινότητες και χιλιάδες απλοί πολίτες συνεισέφεραν από το υστέρημά τους. Οι μαθητές εκείνης της εποχής θυμούνται ακόμα να ρίχνουν το χαρτζιλίκι τους στον «κουμπαρά του Μεγάλου Αλεξάνδρου». Το άγαλμα, πριν καν πάρει μορφή, ανήκε ήδη στον ελληνικό λαό.

 

Ο «Γολγοθάς» του Διαγωνισμού

Η εύρεση των πόρων, ωστόσο, αποδείχθηκε το εύκολο κομμάτι. Η καλλιτεχνική αποτύπωση εξελίχθηκε σε έναν πραγματικό Γολγοθά. Προκηρύχθηκαν διαδοχικά τέσσερις διαγωνισμοί, καθώς οι επιτροπές απέρριπταν τη μία πρόταση μετά την άλλη, κρίνοντας πως τα σχέδια δεν απέδιδαν το απαιτούμενο μέγεθος της προσωπικότητας του Αλεξάνδρου.

 

Στον τελευταίο διαγωνισμό εμφανίστηκε ο σπουδαίος γλύπτης Ευάγγελος Μουστάκας, ο οποίος και κέρδισε το Α' Βραβείο. Ο ίδιος, σε συνέντευξή του πολλά χρόνια αργότερα, είχε εξομολογηθεί: «Από μικρό παιδί φανταζόμουν τον Μέγα Αλέξανδρο ως έναν ορμητικό, μυθικό ήρωα». Και αυτήν ακριβώς την ορμή αποτύπωσε στο έργο του.

 

«Μακεδονία». 16 Φεβρουαρίου 1974 σελίς 8

Η Κατασκευή στην Ιταλία... και το «Μπλόκο» στο Τελωνείο

Ο Ευάγγελος Μουστάκας δημιούργησε το γιγαντιαίο γύψινο πρόπλασμα στο εργαστήριό του στην Παλλήνη Αττικής. Επειδή όμως η Ελλάδα της δεκαετίας του '70 δεν διέθετε χυτήριο ικανό να διαχειριστεί ένα έργο τέτοιων διαστάσεων, το πρόπλασμα μεταφέρθηκε στην Πιστόια της Ιταλίας, στα ονομαστά χυτήρια του Ρέντζο Μικελούτσι, όπου πήρε την τελική μπρούντζινη μορφή του.

 Όταν ο χάλκινος Αλέξανδρος επέστρεψε στην πατρίδα, ήρθε αντιμέτωπος με το πιο «ανίκητο» θεριό: την ελληνική γραφειοκρατία.

 Οι τελωνειακές αρχές, τηρώντας τυφλά το γράμμα του νόμου περί δασμών, αρνήθηκαν να αναγνωρίσουν το έργο ως εθνικό μνημείο. Αντίθετα, το αντιμετώπισαν ως «εισαγόμενο εμπορικό προϊόν πολυτελείας» και απαίτησαν από τον γλύπτη την καταβολή εξωφρενικών δασμών! Το άγαλμα κατασχέθηκε και κλειδώθηκε στο τελωνείο. Χρειάστηκαν σκληρές διαπραγματεύσεις, πιέσεις και ειδικές ρυθμίσεις για να «απελευθερωθεί» από τα τελωνειακά δεσμά ο στρατηλάτης που στην αρχαιότητα είχε κατακτήσει τον τότε γνωστό κόσμο...

 

Το στήσιμο στη Νέα Παραλία

Στα τέλη του 1973 με αρχές του 1974, οι Θεσσαλονικείς βλέπουν τις σκαλωσιές να υψώνονται στη Νέα Παραλία. Τα μεγέθη του μνημείου ήταν πρωτοφανή για τα ελληνικά δεδομένα:

 Ύψος αγάλματος: 6 μέτρα.

 Συνολικό ύψος (με το βάθρο): 11 μέτρα. Το βάθρο επενδύθηκε με σκούρο μάρμαρο Μελισσοχωρίου και λευκό μάρμαρο Βέροιας. Είναι επίσημα το ψηλότερο άγαλμα στην Ελλάδα.

 Βάρος: 4 τόνοι καθαρού μπρούντζου.

 

Η Σκηνογραφία του Μνημείου: Γύρω από το άγαλμα, ο γλύπτης έστησε ένα ολόκληρο αφήγημα. Ένα χαμηλό τοιχίο με ανάγλυφη παράσταση από τη Μάχη της Ισσού (45 ξεχωριστές μορφές) και δύο συστοιχίες από 8 σάρισες και ασπίδες που φέρουν τα εμβλήματα του μακεδονικού στρατού (τη γοργόνα Μέδουσα, το γεράκι, τον ταύρο).

 

Τα «Βουβά» αποκαλυπτήρια που δεν έγιναν ποτέ

Το άγαλμα ήταν έτοιμο, στημένο και σκεπασμένο με λινάτσες, περιμένοντας την επίσημη τελετή των αποκαλυπτηρίων. Όμως, το καλοκαίρι του 1974 ξεσπούν τα τραγικά γεγονότα της τουρκικής εισβολής στην Κύπρο και η πτώση της δικτατορίας.

 

Στη Μεταπολίτευση που ακολούθησε, το πολιτικό κλίμα άλλαξε. Η νέα κυβέρνηση απέφευγε να κάνει τα αποκαλυπτήρια, θεωρώντας το μνημείο «προϊόν» της προηγούμενης περιόδου , παραβλέποντας παντελώς το γεγονός ότι το άγαλμα είχε πληρωθεί μέχρι τελευταίας δραχμής από τον οβολό του ελληνικού λαού και τους μαθητές των σχολείων.

 Έτσι, μέσα στον κυκεώνα των πολιτικών σκοπιμοτήτων, ο λαός στερήθηκε μια εθνική τελετή. Ένα πρωινό του 1974, οι εργάτες απλώς ξηλώσαν τις λινάτσες και αποχώρησαν αθόρυβα. Το άγαλμα του μεγαλύτερου στρατηλάτη της αρχαιότητας και το μοναδικό για την εποχή του, παραδόθηκε στους πολίτες «στα μουλωχτά», χωρίς παιάνες, χωρίς επίσημους λόγους, χωρίς ούτε έναν εκπρόσωπο της Πολιτείας να δώσει το «παρών».

 

Επίλογος: Η δικαίωση από τον χρόνο

Τα χρόνια πέρασαν, οι πολιτικές σκοπιμότητες ξεθώριασαν και, όπως συμβαίνει πάντα, ο χρόνος έβαλε τα πράγματα στη θέση τους.

 

Το άγαλμα από μόνο του ανακηρύχθηκε από τους ίδιους τους πολίτες ως το απόλυτο τοπόσημο της Θεσσαλονίκης. Έγινε το σημείο συνάντησης των ερωτευμένων, το φόντο για τις αναμνηστικές φωτογραφίες εκατομμυρίων τουριστών, ο χώρος που παίζουν τα παιδιά και το σημείο όπου οι νοσταλγοί στοχάζονται την αίγλη της ιστορίας μας.

 Έστω και με καθυστέρηση δεκαετιών, ο Μέγας Αλέξανδρος πήρε τελικά τα «εγκαίνια» που του άξιζαν: όχι από κορδέλες και επισήμους, αλλά από την ίδια την αγάπη και την καθημερινότητα του κόσμου.

Δείτε εδώ στον ΠΙΝΑΚΑ ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΕΝΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ  ένα πλήρη οδηγό θεμάτων του ιστολογίου μου.

---

Ευχαριστώ για την ανάγνωση!

Τα βιβλία μου:

• 1 : Το Θησαυροφυλάκιο με το Σκήπτρο του Μ. Αλεξάνδρου
• 2 : Άδηλος Τάφος
• 3 :The Unmarked Tomb of Alexander the Great (Kindle)
  
  
• (Περισσότερες πληροφορίες θα βρείτε στο προφίλ μου, στη δεξιά στήλη του blog)