Κατασκοπεία και ιστορική μνήμη: Το άγνωστο δίκτυο των σκιών στην Κωνσταντινούπολη και το σχέδιο ανατίναξης του Στόλου (1922)

 

Η Μεγάλη Συνωμοσία: Η Διαταγή 7492 και το Σχέδιο Ανατίναξης του Στόλου (1922)

Το δίκτυο των σκιών, ωστόσο, δεν σταμάτησε να λειτουργεί μετά την αποτροπή της επίθεσης στο Φανάρι. Το σκηνικό της σύγκρουσης μεταφέρθηκε σύντομα από τη στεριά στα βαθιά νερά του Βοσπόρου και της Θάλασσας του Μαρμαρά, εκεί όπου έπλεαν τα σύμβολα της ελληνικής ναυτικής ισχύος: η ναυαρχίδα «Γεώργιος Αβέρωφ» και το θωρηκτό «Κιλκίς».

Η ναυαρχίδα «Γεώργιος Αβέρωφ»

Το σκηνικό αποδείχθηκε πολύ πιο πολύπλοκο και βαθύ από όσο άφηναν να φανεί οι επίσημες αναφορές της εποχής. Η αντίστροφη μέτρηση για τη ναυτική δολιοφθορά ξεκίνησε επίσημα στις 8 Φεβρουαρίου 1922. Με την άκρως απόρρητη διαταγή 7492 του Γαζή Μουσταφά Κεμάλ Πασά, η Άγκυρα έθεσε σε εφαρμογή ένα φιλόδοξο σχέδιο για την ολοκληρωτική ανατίναξη του «Αβέρωφ» και του «Κιλκίς».

Η «Κόκκινη» Εκπαίδευση και η Επιχείρηση στο Σκούταρι

Στερούμενοι αξιόμαχου στόλου, οι Τούρκοι εθνικιστές στράφηκαν στη Σοβιετική Ρωσία (Μπολσεβίκους), η οποία αποτελούσε τον κύριο χρηματοδότη και εξοπλιστή τους. Μια ειδική ομάδα Τούρκων αξιωματικών στάλθηκε κρυφά στη Ρωσία με σκοπό την εντατική εκπαίδευση στη χρήση και την κατασκευή εξελιγμένων ρωσικών τορπιλών. Την ομάδα αυτή αποτελούσαν ο Συνταγματάρχης Σεφκέτ Βέης, ο Ταγματάρχης Αβνή Βέης, καθώς και οι Λοχαγοί Σαμπρής και Τσεβάτ Βέης.

Η επιχείρηση μπήκε στην τελική της φάση το καλοκαίρι του 1922. Τον Ιούλιο του 1922, η ελληνική κυβέρνηση σχεδίαζε μυστικά την «Επιχείρηση Κωνσταντινούπολης», μια αιφνιδιαστική στρατιωτική κίνηση στη Θράκη για την κατάληψη της Πόλης, ώστε να εξαναγκαστεί ο Κεμάλ σε ειρήνη. Οι κεμαλικοί εθνικιστές, αντιλαμβανόμενοι τον κίνδυνο, έθεσαν το σχέδιο τορπιλισμού σε άμεση εφαρμογή:

• Στις 3 Ιουνίου 1922, οι Ρώσοι εξειδικευμένοι χειριστές των τορπιλών έφτασαν ινκόγκνιτο και εγκαταστάθηκαν κρυφά στην Κωνσταντινούπολη. Την ίδια ημέρα διατάχθηκε άμεσα ο Σεφκέτ Βέης (με την υπ' αριθμ. 9136 διαταγή του Κεμάλ) να μεταβεί στην Άγκυρα για να λάβει σαφείς οδηγίες σχετικά με την ημέρα και την ώρα του σαμποτάζ.
• Τα μεσάνυχτα της 26ης Ιουνίου 1922, οι εκπαιδευμένοι Τούρκοι αξιωματικοί κατέφθασαν στην Πόλη μεταφέροντας 5 ρωσικές τορπίλες.
• Το υλικό και η ομάδα κρούσης συγκεντρώθηκαν στον Καικχανέ (ναύσταθμο/υπόστεγο λέμβων) του Χαλσήλ Βέη στο Σκούταρι, ακριβώς απέναντι από το μόνιμο αγκυροβόλιο του «Αβέρωφ» και του «Κιλκίς». Από εκεί, οι αυτοσχέδιες τορπιλάκατοι θα εξαπέλυαν το θανάσιμο νυχτερινό πλήγμα.

Η Ματαίωση και το Κυνήγι των Κατασκόπων

Το ρωσο-τουρκικό σχέδιο που θα άλλαζε την πορεία του πολέμου ματαιώθηκε την τελευταία στιγμή. Ο λόγος ήταν ότι ολόκληρη η επιχείρηση έγινε έγκαιρα γνωστή στο ελληνικό δίκτυο κατασκοπείας και τη Ναυτική Υπηρεσία Πληροφοριών, στην ίδια αλυσίδα ανθρώπων που είχε σώσει το Πατριαρχείο τον προηγούμενο Οκτώβριο:

• Ο αρχικός διαρροέας ήταν ο κεμαλιστής συνταγματάρχης (κρυπτοχριστιανός ελληνικής καταγωγής) Τσάλης, ο οποίος απέσπασε τα κρίσιμα έγγραφα.
• Από τα χέρια του, τα έγγραφα παραδόθηκαν στον Ιωάννη Αβράμ Χίντζογλου, ο οποίος διέθετε βρετανική ασυλία ως αξιωματικός με αγγλικό όνομα.
• Ο Χίντζογλου τα παρέδωσε στον δημοσιογράφο Ανέστη Παπαδόπουλο, ο οποίος ανέλαβε να μεταφέρει τις πληροφορίες στις ελληνικές δυνάμεις.

Το επείγον σήμα κινδύνου, που ανέφερε χαρακτηριστικά: «Ο εχθρός, υποβοηθούμενος υπό ξένων (Ρώσων) ειδικών, προτίθεται να ενεργήσει αιφνιδιαστική νυχτερινή επίθεση με τορπίλες...», έφτασε αμέσως στον Αρχηγό του Στόλου, Αντιναύαρχο Σοφοκλή Δούσμανη, και στον Ναύαρχο Ιωάννη Ηπίτη, Αρχηγό του Θωρηκτού Στόλου το 1922.

Αντίστοιχα, στις 4 Ιουλίου 1922, σε μυστική συνεδρίαση του τουρκικού στρατιωτικού συμβουλίου στην Κωνσταντινούπολη, ο υπουργός Στρατιωτικών Ζία Πασάς παραδέχτηκε ότι το σχέδιο είχε ήδη προδοθεί και ακύρωσε επίσημα την επιχείρηση. Η Άγκυρα, σοκαρισμένη, ανέθεσε στον Συνταγματάρχη Νουρή Βέη επείγουσα έρευνα για τη διαρροή, υποψιαζόταν όμως έντονα και τους Ρώσους συμμάχους της.

Τα Δρακόντεια Μέτρα Ασφαλείας του Στόλου

Αμέσως μετά την αποκάλυψη της απειλής στις αρχές Ιουνίου του 1922, ο Ναύαρχος Ηπίτης μετέτρεψε τα ελληνικά πλοία σε απροσπέλαστα οχυρά. Καθιέρωσε την τακτική των «ρευστών αγκυροβολίων» μεταξύ Πριγκηπονήσων και Πανόρμου, επέβαλε απόλυτη νυχτερινή συσκότιση και διέταξε τη διαρκή σάρωση των νερών με πολεμικούς προβολείς. Γύρω από τη ναυαρχίδα απλώθηκαν μεταλλικά αντιτορπιλικά δίκτυα, ενώ ταχύπλοα περιπολούσαν αδιάκοπα με επανδρωμένα πυροβόλα ταχείας βολής.

Το Βρετανικό Διπλωματικό Παιχνίδι

Πίσω από την απειλή των τορπιλών, παιζόταν ένα σκληρό διπλωματικό σκάκι με τις Μεγάλες Δυνάμεις. Οι Βρετανοί, αν και κατείχαν την Πόλη, έβλεπαν με τεράστια νευρικότητα την έντονη ελληνική ναυτική δραστηριότητα και τη σχεδιαζόμενη «Επιχείρηση Κωνσταντινούπολης». Ο Βρετανός Ύπατος Αρμοστής ξεκαθάρισε στην Αθήνα πως οποιαδήποτε ελληνική κίνηση προς την Πόλη θα αντιμετωπιζόταν ως εχθρική ενέργεια.

Ταυτόχρονα, πιέζονταν οι ελληνικές δυνάμεις να περιορίσουν τις περιπολίες στον Μαρμαρά, καθώς φοβούνταν ότι ένα θερμό επεισόδιο θα παρέσυρε τη Μεγάλη Βρετανία σε ανοιχτό πόλεμο με τον Κεμάλ. Έτσι, ασκήθηκαν ασφυκτικές πιέσεις που έφεραν την Ελλάδα σε διπλωματική απομόνωση, αναγκάζοντάς την τελικά να ακυρώσει την επιχείρηση κατάληψης της Πόλης το απόγευμα της 15ης Ιουλίου 1922. Μια απόφαση που πάρθηκε έπειτα από μαραθώνια υπουργική σύσκεψη της επιχείρησης προς την Κωνσταντινούπολη που αν δεν είχε αποκρυπτογραφηθεί το τηλεγράφημα από ένα  υπάλληλο θα είχε εκτελεστεί με επιτυχία. Αυτή η απόφαση τελικά κράτησε τον «Αβέρωφ» και τον στόλο σε καθαρά αμυντικό ρόλο.

Η Ιστορική Αλήθεια στις Σκιές

Αν αναζητήσει κανείς αυτούς τους κωδικούς, τις διαταγές ή τα ονόματα στις επίσημες σελίδες της Ιστορίας, θα βρεθεί αντιμέτωπος με μια βαθιά, εσκεμμένη σιωπή. Πολλά αρχεία της Ναυτικής Υπηρεσίας Πληροφοριών κάηκαν ή σφραγίστηκαν κατά τη δραματική αποχώρηση του «Αβέρωφ» από τον Βόσπορο τον Σεπτέμβριο του 1922, όταν το πλοίο κάλυψε τη σωτηρία χιλιάδων προσφύγων.

Στον κόσμο της κατασκοπείας, η απόλυτη επιτυχία σήμαινε ακριβώς αυτό: τα έγγραφα να χαθούν, οι τορπίλες να μη βρουν ποτέ τον στόχο τους και η αλήθεια να μείνει κρυμμένη στις σκιές, περιμένοντας τον ερευνητή που θα συνθέσει ξανά τα κομμάτια του παζλ, εκεί, διάσπαρτα στις υπηρεσίες και στα αρχεία του Πατριαρχείου.

Δείτε τον ΠΙΝΑΚΑ ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΕΝΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ ως ένα πλήρη οδηγό θεμάτων του ιστολογίου μου.

---

Ευχαριστώ για την ανάγνωση!

Τα βιβλία μου:

• 1 : Το Θησαυροφυλάκιο με το Σκήπτρο του Μ. Αλεξάνδρου
• 2 : Άδηλος Τάφος
• 3 :The Unmarked Tomb of Alexander the Great (Kindle)
  
  
• (Περισσότερες πληροφορίες θα βρείτε στο προφίλ μου, στη δεξιά στήλη του blog)