Χαρακτήρας Μεγάλου Αλεξάνδρου: έπαινος και κολακεία

*Το Χάμσα του Ινδού ποιητή Αμίρ Χουσρόη περιλαμβάνει μια ενότητα για τον φιλόσοφο-βασιλιά Μέγα Αλέξανδρο,

Από το σκεπτικό της συγγραφής του ιστορικού μυθιστορήματος, «Το θησαυροφυλάκιο με το σκήπτρο του Μεγάλου Αλεξάνδρου». Εδώ γράφονται μερικές σκέψεις και αναλύεται η αδυναμία του χαρακτήρα του την οποία εκμεταλλεύτηκαν οι Χαλδαίοι ιερείς για να μην χάσουν τα προνόμια τους στην διακυβέρνηση της Βαβυλώνας.

Ο Αρριανός, γράφει για τον Μ. Αλέξανδρο όσο αφορά τον χαρακτήρα του: «[7.28.2] Ήταν πολύ εγκρατής στις σωματικές ηδονές, ενώ από τις πνευματικές δεχόταν άπληστα μονάχα τους επαίνους».[1] Ένα γεγονός που και ο Πλούταρχος επισημαίνει επίσης:«[23.7] Και ενώ ήταν γενικά ο πιο ευχάριστος από όλους τους βασιλιάδες στη συναναστροφή και δεν του έλειπε καμιά χάρη, τότε άρχισε να γίνεται αηδιαστικός με τις καυχησιολογίες και πολύ αυταρχικός, καθώς παρασυρόταν ο ίδιος προς την αλαζονεία χωρίς να το καταλαβαίνει και αφήνοντας τον εαυτό του στους κόλακες να τον καβαλικεύουν. Από αυτά ενοχλούνταν οι πιο ευγενικοί της συντροφιάς, επειδή δεν ήθελαν μήτε να συναγωνίζονται με τους κόλακες μήτε και να υστερούν στους επαίνους· γιατί το πρώτο φαινόταν αισχρό, το δεύτερο εγκυμονούσε κίνδυνο»[2]. Η αναφορά του στους επαίνους με την λέξη άπληστα, όπως το αντιλαμβανόμαστε, σήμαινε ελάττωμα. Αλλά αν το καλοσκεφτούμε και πάλι, ποιος άνθρωπος δεν έχει ελαττώματα πόσο μάλλον ένας νεαρός κοσμοκράτορας. Το όριο των επαίνων με την κολακεία είναι πολύ κοντά. Μην ξεχνάμε ότι όλοι αυτοί που εξασκούν εξουσία έχουν σύμβουλους και αυτοί πολλές φορές χρησιμοποιούν και την κολακεία με την μορφή του επαίνου για να περάσουν τις απόψεις και τις θέσεις τους.
Ο Θεόφραστος είχε γράψει για τον κόλακα:«[2.1] Την κολακεία θα μπορούσε να τη θεωρήσει κάποιος λόγο επονείδιστο, πλην όμως συμφέροντα για τον κόλακα»[3]. Ο Μέγας Αλέξανδρος, όπως φαίνεται γνώριζε πολύ καλά ποιο  ήταν το όριο μεταξύ των επαίνων και της κολακείας. Αυτό ήτανε το στοιχείο που οι Χαλδαίοι ιερείς έπρεπε να εκμεταλλευτούν και να το χρησιμοποιήσουν για να τον κολακέψουν, με ένα δώρο αντάξιο ενός κοσμοκράτορα, χωρίς όμως υπερβολές. Λέγεται επίσης  όταν ο ποιητής Αρκτόβουλος έγραψε έναν ύμνο πολύ κολακευτικό για τον Μ. Αλέξανδρο και του τον έστειλε, αφού αυτός τον διάβασε, ενώ βρισκόταν δίπλα σε ένα ποτάμι, τον πέταξε μέσα λέγοντας δυσαρεστημένος: «Το ίδιο θα έκανα και με τον κόλακα ποιητή, αν τυχόν τον εύρισκα μπροστά μου τώρα». Ο Αριστοτέλης όπως λέγεται, στον λόγο που είχε εκφωνήσει για τον νεογέννητο Αλέξανδρο μεταξύ των άλλων είχε πει: «Εύχομαι, όταν μια μέρα γίνεις βασιλιάς να είσαι το ίδιο αδιάφορος και απαθής στη γλώσσα της κολακείας, όπως είσαι αδιάφορος κι απαθής στην ομιλία, που ο πατέρας σου με υποχρέωσε να εκφωνήσω τώρα μπροστά σου..». Αριστοτέλης, ο δάσκαλος, πώς να μην έχει εκπαιδεύσει σωστά τον μαθητή του. Ας αναλογίστουμε για την φιλοσοφία του, όπου μέχρι σήμερα όλοι οι φιλόσοφοι δεν έχουν βρει ψεγάδι και πάνω σε αυτή στηρίζουν τις φιλοσοφικές τους θεωρίες. Δεν ήταν τυχαίο τα τετρακόσια βιβλία που έγραψε για όλα τα θέματα .Η φιλοσοφική λογική του όμως δίδασκε ότι η ηθική, η αρετή, η δικαιοσύνη ήταν το αποτέλεσμα της ελεύθερης επιλογής των ανθρώπινων πράξεων για την εύρεση και απόκτηση της αιώνιας αλήθειας.

Εσείς πιστεύετε ότι η κολακεία είναι το αναπόφευκτο τίμημα της εξουσίας;

Βιβλιογραφία 

[1] Αρριανού, Αλεξάνδρου Ανάβασις, Εισαγωγή, μετάφραση, σημειώσεις. τόμ. Α (Βιβλία Α-Γ), τόμ. Β (Βιβλία Δ-Ζ). μτφρ. Θεόδωρος Χ. Σαρικάκης, Βιβλιοθήκη Ελλήνων Συγγραφέων, Αθήνα, 1986, 1998.

[2] Πλούταρχος, Αλέξανδρος, ΚΕΓ, μτφρ. Α.Ι. Γιαγκόπουλος - Ζ.Ε. Μαλαθούνη, Θεσσαλονίκη, 2012.

[3] Θεόφραστος, Χαρακτήρες, μτφρ. Θ. Κ. Στεφανόπουλος.

---

Ευχαριστώ για την ανάγνωση!

Τα βιβλία μου:

• 1 : Το Θησαυροφυλάκιο με το Σκήπτρο του Μ. Αλεξάνδρου
• 2 : Άδηλος Τάφος
• 3 :The Unmarked Tomb of Alexander the Great (Kindle)
  
  
• (Περισσότερες πληροφορίες θα βρείτε στο προφίλ μου, στη δεξιά στήλη του blog)