Μεσολόγγι: Η μαρμάρινη πλάκα των προμαχώνων με τα ονόματα ηρώων που οι περισσότεροι προσπερνούν

 

Εισαγωγή

Αν και πολλές φορές στο παρελθόν είχα επισκεφτεί την Ιερή Πόλη του Μεσολογγίου, ελάχιστες φορές μετέβαινα στον Κήπο των Ηρώων. Θεωρούσα, ίσως επιφανειακά, ότι αν τον επισκεφτεί κανείς μία ή δύο φορές είναι αρκετό για να αισθανθεί το δέος της θυσίας.

Κατά την τελευταία επίσκεψή μου, όμως, μια τυχαία ματιά σε μια μαρμάρινη πλάκα, στην οποία παλαιότερα δεν είχα δώσει καμία σημασία, στάθηκε η αφορμή για να «ξεσκονίσω» και να θυμηθώ όσα είχα διδαχθεί ως μαθητής αλλά και όσα είχα διαβάσει μετέπειτα. Αυτή η απλή πλάκα ανέγραφε τα ονόματα από τους προμαχώνες, τους πύργους και τα κανονιοστάσια του Μεσολογγίου.

Η μαρμάρινη πλάκα με τους Προμαχώνες, τα Πυργώματα και τα Κανονιοστάσια

Η μαρμάρινη πλάκα των προμαχώνων στο Μεσολόγγι 

Για αρκετή ώρα κοντοστάθηκα διαβάζοντας τα ονόματα με τη σειρά που ήταν χαραγμένα:

1. ΣΑΧΤΟΥΡΗΣ (ΜΑΡΜΑΡΟΥ)
2. ΚΥΡΙΑΚΟΥΛΗΣ ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ
3. KΟΥΤΣΙΟΥΣΚΟΣ (ΚΟΣΤΣΙΟΥΣΚΟ)
4. ΓΟΥΛΙΕΛΜΟΣ ΤΕΛΛΟΣ
5. ΤΟΚΕΛΛΙ
6. ΒΥΡΩΝ Η ΔΙΟΠΤΡΑ
7. ΦΡΑΓΚΛΙΝΟΣ Ο ΤΡΟΜΕΡΟΣ
8. ΝΟΡΜΑΝ
9. MΙΑΟΥΛΗΣ
10. ΑΦΑΝΗΣ
11. ΑΔΑΜΑΝΤΙΟΣ ΚΟΡΑΗΣ
12. MΑΡΚΟΣ MΠΟΤΣΑΡΗΣ
13. ΙΓΝΑΤΙΟΣ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΣ
14. ΣΚΕΠΑΣΤΗ ΟΔΟΣ
15. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΜΑΚΡΗΣ
16. ΓΟΥΛΙΕΛΜΟΣ ΤΗΣ OΡΑΓΓΗΣ (ΛΟΝΕΤΤΑΣ)
17. PΗΓΑΣ
18. Α. ΚΟΚΚΙΝΗΣ ΦΙΛΕΛΛΗΝΩΝ
19. MΟΝΤΑΛΑΜΠΕΡΤΟΣ (ΜΟΝΤΑΛΕΜΠΕΡ)
20. ΟΦ ΣΕΦΙΕΛΤ (ΛΟΡΔΟΣ ΣΕΦΦΙΛΝΤ)
21. KΑΝΑΡΗΣ
22. ΔΡΑΚΟΥΛΗΣ
23. ΑΝΕΜΟΜΥΛΟΣ
24. ΞΕΚΑΛΑΜΙΣΜΑ

Προσπαθούσα να αντιστοιχίσω τα ονόματα με τις γνώσεις μου για την Ελληνική Επανάσταση. Δυστυχώς, αυτές αποδείχθηκαν φτωχές. Υπήρχαν αναγραφές που δεν τις γνώριζα ή δεν τις είχα ακούσει ποτέ. Ένιωθα έκπληξη, υπερηφάνεια, αλλά και συγκίνηση, συνειδητοποιώντας ότι μια μικρή, αποκλεισμένη πόλη ένιωθε κομμάτι της παγκόσμιας ιστορίας και των ιδεών της ελευθερίας. Φωτογράφησα την πλάκα και υποσχέθηκα στον εαυτό μου να διερευνήσω το θέμα.

Η Ιστορία πίσω από το Μάρμαρο: Μιχαήλ Κοκκίνης

Ποιος ήταν όμως ο μηχανικός της οχύρωσης του Μεσολογγίου; Ο Μιχαήλ Κοκκίνης καταγόταν από τη Χίο και είχε σπουδάσει μηχανική και οχυρωματική τέχνη στη Βιέννη. Ως κορυφαίος επιστήμονας, διέθετε πολύπλευρη μόρφωση και μιλούσε γαλλικά, ιταλικά, γερμανικά και ρουμάνικα.

Το 1810, ενώ εργαζόταν ως καθηγητής πανεπιστημίου στο Βουκουρέστι διδάσκοντας ανώτερα μαθηματικά και τοπογραφία (γεωδαισία), γνωρίστηκε με τον Γεώργιο Πραΐδη, στενό συνεργάτη του Αλέξανδρου Μαυροκορδάτου, και μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία. Έλαβε μέρος στην επανάσταση των Παραδουνάβιων Χωρών υπό τον Αλέξανδρο Υψηλάντη και, μετά την αποτυχία του κινήματος, κατέβηκε στην Ελλάδα και κατέληξε στο Μεσολόγγι. Ο ηρωικός θάνατός του κατά την Έξοδο του Μεσολογγίου στις 10 Απριλίου 1826 σφράγισε την απόλυτη πίστη του στο χρέος για την ελευθερία.

Η αποκωδικοποίηση και η ονοματολογία ως σύμβολα

Μελετώντας τα σχέδια και τις επιστολές του οχυροματοποιού,

Από τις επιστολές του οχυροματοποιού Κοκκίνη (Ελληνικά Χρονικά 30-1-1824)

 διαπιστώνουμε ότι οι προμαχώνες (ντάπιες) αριθμούσαν 23 από ανατολικά προς δυτικά. Αντί για αριθμούς, ο Κοκκίνης επέλεξε να τους δώσει ονόματα ηρώων, φιλοσόφων, φιλελλήνων και επιφανών ξένων.

Προμαχώνας από το Φρούριο του Μεσολογγίου, γνωστό και ως Φράχτης

Ο Κοκκίνης ήταν ένας ρομαντικός ιδεαλιστής. Πίστευε στην παγκόσμια αδελφοσύνη και στα κηρύγματα του Ρήγα Φεραίου. Ένιωθε ότι στο Μεσολόγγι πολεμούσε για τον ίδιο δίκαιο αγώνα που είχαν δώσει ο Βενιαμίν Φραγκλίνος στις ΗΠΑ και ο Γουλιέλμος Τέλλος στην Ελβετία.

Παράλληλα, ήθελε να εξυψώσει το ηθικό των απλών, συχνά αγράμματων Μεσολογγιτών που δούλευαν μέρα-νύχτα για το τείχος. Δίνοντας τα ονόματα του Ρήγα ή του Κοραή, τους υπενθύμιζε ότι ήταν συνεχιστές μιας τεράστιας πνευματικής και αρχαίας κληρονομιάς.

Οι 23 Προμαχώνες και τα Επάκτια Κανονιοστάσια

1. Κανονιοστάσιο Σαχτούρης: Προς τιμήν του Υδραίου αξιωματικού του Πολεμικού Ναυτικού και μετέπειτα ναυάρχου Γεώργιου Σαχτούρη (1783-1841). Βρισκόταν επί της νησίδας Μαρμαρού.
2. Βαταρία Κυριακούλης Μαυρομιχάλης: Προς τιμήν του Μανιάτη οπλαρχηγού (1765-1822) που σκοτώθηκε στη μάχη της Σπλάντζας και τάφηκε στο Μεσολόγγι.
3. Πύργωμα Κοστσιούσκο: Προς τιμήν του Tadeusz Kościuszko (1746-1817), Πολωνού στρατιωτικού μηχανικού και εθνικού ήρωα της Πολωνίας και των ΗΠΑ.
4. Πύργωμα Γουλιέλμος Τέλλος: Προς τιμήν του θρυλικού λαϊκού ήρωα της Ελβετίας, συμβόλου της αντίστασης ενάντια στην τυραννία.
5. Κανονιοστάσιο Τοκέλι: Προς τιμήν του Imre Thököly (1657–1705), Ούγγρου πρίγκιπα και ηγέτη της εξέγερσης εναντίον των Αψβούργων.
6. Κανονιοστάσιο Λόρδος Βύρων: Προς τιμήν του μεγάλου Άγγλου ποιητή και Φιλέλληνα (1788–1824), ο οποίος χρηματοδότησε μεγάλο μέρος των οχυρώσεων και πέθανε στην πόλη.
7. Πύργωμα Φραγκλίνος: Προς τιμήν του Βενιαμίν Φραγκλίνου (1706-1790), εκ των θεμελιωτών της αμερικανικής ανεξαρτησίας.
8. Κανονιοστάσιο Νόρμαν: Προς τιμήν του Γερμανού στρατηγού Karl von Norman-Ehrenfels, που τραυματίστηκε θανάσιμα στη μάχη του Πέτα και απεβίωσε στο Μεσολόγγι το 1822.
9. Πύργωμα/Κανονιοστάσιο Μιαούλης: Προς τιμήν του ναυάρχου Ανδρέα Μιαούλη (1769–1835), ο οποίος ανεφοδίαζε την αποκλεισμένη πόλη το 1826.
10. Κανονιοστάσιο Κουτσοναίικων: Προς τιμήν των κατοίκων της συνοικίας που γκρέμισαν τα ίδια τα σπίτια τους για να περάσει η οχύρωση.
11. Πύργωμα Κοραής: Προς τιμήν του Αδαμάντιου Κοραή (1748–1833), του κορυφαίου Δασκάλου του Γένους.
12. Προτείχισμα Μάρκος Μπότσαρης: Προς τιμήν του θρυλικού Σουλιώτη οπλαρχηγού (1790–1823), που τάφηκε στο Μεσολόγγι.
13. Κανονιοστάσιο Ιγνάτιος: Προς τιμήν του Μητροπολίτη Ουγγροβλαχίας (1765–1828), που ενίσχυσε οικονομικά τον αγώνα.
14. Προτείχισμα Μακρής: Προς τιμήν του ηρωικού ντόπιου αρματολού Δημήτριου Μακρή (1772-1841).
15. Κανονιοστάσιο Κεραυνοβόλος: Αφιερωμένο στην ακρίβεια και την ευστοχία των πυροβολητών της πόλης.
16. Πρόφραγμα Γουλιέλμος της Οράγγης: Προς τιμήν του ηγέτη της ολλανδικής εξέγερσης (1533–1584), ο οποίος είχε ανοίξει τα φράγματα για να πλημμυρίσει την Ολλανδία και να σταματήσει τους Ισπανούς – μια στρατηγική που θύμιζε τη λιμνοθάλασσα του Μεσολογγίου.
17. Κανονιοστάσιο Ρήγας: Προς τιμήν του εθνομάρτυρα Ρήγα Φεραίου (1757-1798).
18. Κανονιοστάσιο Αντώνιος Κοκκίνης: Προς τιμήν του θείου και ευεργέτη του Μιχαήλ Κοκκίνη, ο οποίος του πλήρωσε τις σπουδές.
19. Κανονιοστάσιο Μονταλεμπέρ: Προς τιμήν του Γάλλου μηχανικού Marc-René de Montalembert (1714–1800). Ο Κοκκίνης σχεδίασε το τείχος βασισμένος στο δικό του πολυγωνικό οχυρωματικό σύστημα.
20. Κανονιοστάσιο Λόρδου Σέφφιλντ: Προς τιμήν του Άγγλου πολιτικού (1735-1821) που βοήθησε στη διάσωση του Κοκκίνη και άλλων 71 Ελλήνων κατά το ταξίδι τους από την Ιταλία.
21. Πύργωμα Σκεντέρμπεης: Προς τιμήν του Γεώργιου Καστριώτη (1404-1468), του Ηπειρώτη ήρωα που πολέμησε σθεναρά τους Οθωμανούς.
22. Πύργωμα Κανάρης: Προς τιμήν του Ψαριανού πυρπολητή και ναυάρχου Κωνσταντίνου Κανάρη (1790-1877).
23. Πύργωμα Δρακούλης: Προς τιμήν του ηθοποιού Σπυρίδωνα Δρακούλη, που πολέμησε με τον Ιερό Λόχο και έπεσε στο Δραγατσάνι το 1821.

Επιπλέον, η άμυνα περιλάμβανε πέντε επάκτια πυροβολεία (Λητροβιό, Ανεμόμυλος, Μπούρμπαχη, Δουγάνα, Γιαξίμη), καθώς και οχυρώσεις στα γύρω νησίδια, όπως το «Φρούριο Βύρων» στην Προκοπάνιστο.

Επίλογος

Η επιλογή του Κοκκίνη να αντικαταστήσει τους ψυχρούς στρατιωτικούς αριθμούς με ονόματα είχε διπλό σκοπό. Πρακτικά, διευκόλυνε τη μετάδοση διαταγών την ώρα της μάχης («Ενισχύστε τον Φραγκλίνο!» ή «Άμυνα στον Μιαούλη!»). Πνευματικά όμως, μετέτρεψε το τείχος σε ένα ανοιχτό βιβλίο ιστορίας.

Κοιτώντας αυτή την πλάκα, συνειδητοποιείς τη συλλογική θυσία. Αυτό το τείχος χτίστηκε με τις πέτρες και τα υλικά των ίδιων των σπιτιών των Μεσολογγιτών, που τα γκρέμισαν για το κοινό καλό. Παρά τις όποιες μικροπρέπειες και αντιπαραθέσεις των λίγων που ανησυχούσαν για τις περιουσίες τους, η ιστορία έγραψε τη δόξα των πολλών.

Προσωπικά, ένιωσα συγκίνηση, ευγνωμοσύνη, αλλά και μια μικρή ντροπή για το πόσες φορές προσπέρασα επιφανειακά τέτοια μνημεία στο παρελθόν. Ας αφιερώνουμε λίγο περισσότερο χρόνο μπροστά σε αυτά τα «σημάδια». Δεν είναι απλώς ονόματα σε μάρμαρο· είναι η ζωντανή υπενθύμιση του τι μπορεί να καταφέρει ο άνθρωπος όταν ποθεί την ελευθερία του.

Ενδεικτικές Βιβλιογραφικές Πηγές

1. Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος, Ιστορία του Ελληνικού Έθνους.
2. Εφημερίδα Ελληνικά Χρονικά (1824-1826), Ιάκωβος Μάγερ.
3. Νικόλαος Κασομούλης, Ενθυμήματα στρατιωτικά της επαναστάσεως των Ελλήνων (1821-1833), Αθήνα 1941.
4. Σπυρίδων Τρικούπης, Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως, Αθήνα 1978.
5. Πάνος Δ. Ντούλης, Ο μηχανικός Μιχαήλ Π. Κοκκίνης και τα τείχη του Μεσολογγίου – Η συμβολή του εις την άμυνα της πόλεως (1823-1826), Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδος, Αθήνα 1976.

Δείτε τον ΠΙΝΑΚΑ ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΕΝΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ ως ένα πλήρη οδηγό θεμάτων του ιστολογίου μου.

---

Ευχαριστώ για την ανάγνωση!

Τα βιβλία μου:

• 1 : Το Θησαυροφυλάκιο με το Σκήπτρο του Μ. Αλεξάνδρου
• 2 : Άδηλος Τάφος
• 3 :The Unmarked Tomb of Alexander the Great (Kindle)
  
  
• (Περισσότερες πληροφορίες θα βρείτε στο προφίλ μου, στη δεξιά στήλη του blog)