Βεργίνα: Η θλιμμένη βασιλοπούλα και οι 7 μυστικές στοές

 

«Μια φορά κι έναν καιρό...» Κάπως έτσι ξεκινούσαν οι παππούδες μας τις ιστορίες τους δίπλα στο τζάκι, πλέκοντας μύθους που κρατούν ζωντανό το μυστήριο μέχρι τις μέρες μας.

Ο λόγος για την αρχοντοπούλα της Βέροιας, τη Βεργίνα,  μια πανέμορφη αλλά θλιμμένη κοπέλα της πόλης κατά τη βυζαντινή περίοδο, λίγο πριν την άλωσή της από τους Οθωμανούς. Λέγεται ότι τα ερείπια που σώζονται σήμερα στην πλατεία του Ρολογιού ανήκαν στο αρχοντικό της παλάτι, έναν επιβλητικό βυζαντινό πύργο.

Αρχαία Μακεδονία, Βεργίνα (Αιγές)

Οι 7 υπόγειες στοές και το μυστικό του Αλιάκμονα

Όπως θέλει η λαϊκή παράδοση και τα ήθη της εποχής, ο ήλιος δεν έπρεπε να βλέπει τις αρχοντοπούλες, ώστε να διατηρείται το δέρμα τους κατάλευκο, σε αντιδιαστολή με εκείνο των φτωχών ανθρώπων που εργάζονταν στους αγρούς. Έτσι, οι φλέβες τους πάνω στο ωχρό δέρμα διακρίνονταν καθαρά, με αποτέλεσμα οι ευγενείς να αποκαλούνται «γαλαζοαίματοι».

Για τις ανάγκες της αρχοντοπούλας, όταν έμεινε μόνη μετά τον θάνατο του συζύγου της, και για να μετακινείται αθέατη, κατασκευάστηκαν κάτω από τον πύργο της συνολικά επτά στοές. Οι πέντε από αυτές οδηγούσαν σε έναν ναό της Βέροιας, σε ένα οικογενειακό παρεκκλήσι, καθώς και σε διάφορα σημεία αναψυχής εντός της πόλης.

Δύο όμως στοές ήταν απολύτως μυστικές και οδηγούσαν πολύ μακριά από την πόλη, σε δύο αντικριστά υψώματα:

• Η πρώτη στοά κατευθυνόταν προς τα εκεί όπου βρίσκεται σήμερα η Ιερά Μονή Δοβρά.
• Η δεύτερη στοά, περνώντας κάτω από την κοίτη του ποταμού Αλιάκμονα, κατέληγε στα υψώματα κοντά στη σημερινή Βεργίνα αν και αυτό φαντάζει απίθανο.

Τα σημεία αυτά συνδέονταν άμεσα με τα κτήματα της οικογένειας, καθώς εκεί υπήρχαν κτιριακές εγκαταστάσεις της εποχής. Η στοά που οδηγούσε στη Βεργίνα σφραγιζόταν από μια μεγάλη μαρμάρινη πόρτα και, σύμφωνα με τις διηγήσεις, προϋπήρχε από την εποχή των αρχαίων Μακεδόνων.

Το τραγικό τέλος στη γέφυρα του Τριποτάμου

Ο θρύλος θέλει, όπως συμβαίνει με όλες τις παραδόσεις εκείνων των σκοτεινών χρόνων, την αρχοντοπούλα να βάζει τέλος στη ζωή της κατά την άλωση της πόλης από τους Οθωμανούς  κατά τη διάρκεια των εκστρατειών του σουλτάνου Μουράτ Α΄ το 1385–1387.  Σαν μια άλλη βασιλοπούλα του κάστρου της Ωριάς, λέγεται πως πήδηξε μαζί με το παιδί της από τη γέφυρα του Τριποτάμου για να μην πέσει στα χέρια των κατακτητών.

Εικάζεται ότι η γέφυρα αυτή βρισκόταν αμέσως μετά τη γέφυρα της Μπαρμπούτας (τη συνοικία που αποτελούσε κλειστή γειτονιά όπου ζούσε η πολυάριθμη Εβραϊκή κοινότητα της πόλης). Στο σημείο εκείνο υπήρχε μέχρι το 1935 μια ξύλινη γέφυρα, η οποία παρασύρθηκε και καταστράφηκε από μεγάλη πλημμύρα του ποταμού. Στη θέση της χτίστηκε αργότερα η τσιμεντένια γέφυρα που σώζεται μέχρι σήμερα και ονομάζεται «Γέφυρα της Βασίλισσας Βεργίνας».

Ποια ήταν στην πραγματικότητα η «Βεργίνα»;

Αν αναζητήσει κανείς την ιστορική αλήθεια πίσω από τον μύθο, θα καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η θρυλική αρχοντοπούλα ήταν πιθανότατα η Θεοδώρα Σουλτανίνα Μονομαχίνα, κόρη του Δημητρίου Σουλτάνου Παλαιολόγου και σύζυγος του Μανουήλ Μονομάχου.

Η οικογένεια των Παλαιολόγων (εκχριστιανισμένοι γόνοι της σελτζουκικής δυναστείας που συνδέθηκαν με τους Παλαιολόγους) έζησε και έδρασε στην περιοχή, εγκατεστημένη στα κτήματά της από τα τέλη του 13ου και στις αρχές του 14ου αιώνα.

Προς τιμήν αυτής της μορφής, παρόλο που δεν είναι ιστορικά ξεκάθαρο αν ταυτίζεται απόλυτα με την ηρωίδα του θρύλου, ο Μητροπολίτης Κωνστάντιος Β΄ πρότεινε το 1923 να μετονομαστεί το χωριό σε «Βεργίνα».

Ίσως και το σχετικό αφιερωτήριο έγγραφο που ανέφερε ότι: η Θεοδώρα Σουλτανίνα Μονομαχίνα και ο Μανουήλ Μονομάχος το έτος 1376 αφιερώνουν στη Ι Μονή Ιωάννου Προδρόμου, κτήμα «υπέρ μνημοσύνου» του πατέρα της Δημητρίου Σουλτάνου Παλαιολόγου και το γεγονός ότι το κτήμα αυτό συνόρευε με τα «δίκαια» της μονής Προδρόμου, να είχαν κάποιο ρόλο.

 

Οι θησαυροκυνηγοί και τα χαμένα περάσματα

Ο θρύλος αυτός στάθηκε η αιτία να συρρεύσουν στην περιοχή, στο πέρασμα των αιώνων, αμέτρητοι τυχοδιώκτες και θησαυροκυνηγοί, αναζητώντας τις επτά στοές χωρίς αποτέλεσμα.

Ωστόσο, η λαϊκή παράδοση επιμένει: παλαιότερες γενιές ψιθύριζαν πως σε συγκεκριμένα σημεία είχαν κατά καιρούς εντοπιστεί τρεις από αυτές τις στοές. Ειδικά για το υπόγειο πέρασμα της Βεργίνας, λέγεται ότι τμήμα του είχε βρεθεί στο παρελθόν, με τους παλιούς να δίνουν μάλιστα ακριβείς περιγραφές για τη μορφή και την κατασκευή του. 

Επίλογος

Μέχρι και σήμερα, ο θρύλος διαιωνίζεται, οι ντόπιοι δείχνουν ακόμα τα πιθανά σημεία εισόδου και τα χαμένα περάσματα συνεχίζουν να εξάπτουν τη φαντασία...

Διαβάστε επίσης: Το Βυθισμένο Ασκηταριό του Αγίου Αντωνίου στον Αλιάκμονα

Δείτε εδώ στον ΠΙΝΑΚΑ ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΕΝΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ  ένα πλήρη οδηγό θεμάτων του ιστολογίου μου.

---

Ευχαριστώ για την ανάγνωση!

Τα βιβλία μου:

• 1 : Το Θησαυροφυλάκιο με το Σκήπτρο του Μ. Αλεξάνδρου
• 2 : Άδηλος Τάφος
• 3 :The Unmarked Tomb of Alexander the Great (Kindle)
  
  
• (Περισσότερες πληροφορίες θα βρείτε στο προφίλ μου, στη δεξιά στήλη του blog)