100 χρόνια ελεύθερη Θεσσαλονίκη: Αναμνήσεις και τιμή στην ημέρα της Ελληνικής Σημαίας.

 

 Η ημέρα του Εθνικού Σύμβολου

Η 27η Οκτωβρίου έχει καθιερωθεί στη συλλογική μας μνήμη ως η Ημέρα της Ελληνικής Σημαίας. Πρόκειται για το ιερό σύμβολο της πίστης και της ενότητας του έθνους, για την προάσπιση του οποίου αμέτρητοι αγωνιστές προσέφεραν το ύψιστο αγαθό: την ίδια τους τη ζωή, χαρίζοντάς μας την ελευθερία που απολαμβάνουμε σήμερα σε αυτόν τον ευλογημένο τόπο που λέγεται Ελλάδα.

Η ημέρα αυτή συνδέεται άρρηκτα με τις μεγάλες ώρες της Μακεδονίας, καθώς ακολουθεί αμέσως μετά την 26η Οκτωβρίου, την ημέρα της εορτής του Πολιούχου Αγίου Δημητρίου και της επικής απελευθέρωσης της Θεσσαλονίκης κατά τους Βαλκανικούς Πολέμους του 1912.

Ένα Ιστορικό Ορόσημο: 1912 – 2012

Το 2012 συμπληρώθηκαν ακριβώς εκατό χρόνια από τότε που ο Ελληνικός Στρατός εισήλθε νικηφόρος στην πρωτεύουσα της Μακεδονίας, τερματίζοντας αιώνες οθωμανικής κυριαρχίας.

Με αφορμή αυτή την εμβληματική εκατονταετηρίδα, είχα την ιδιαίτερη τιμή και την εθνική ευθύνη να συμμετάσχω ενεργά στον σχεδιασμό και την προετοιμασία των επετειακών εκδηλώσεων που πραγματοποιήθηκαν στη Θεσσαλονίκη.




Το επίσημο φυλλάδιο: Το έντυπο υλικό που σχεδιάστηκε για τον εορτασμό της Γιορτής της Σημαίας το 2012, αποτελώντας ένα συλλεκτικό τεκμήριο της εκατονταετηρίδας.

Το μνημείο στη Μήλο όπου η ιστορία «ραγίζει»: Ο Διάλογος Αθηναίων - Μηλίων και το αιώνιο «Δίκαιο του Ισχυρού»

Υπάρχουν κάποια μνημεία που δεν χρειάζονται περίτεχνα γλυπτά ή εντυπωσιακά μεγέθη για να τραβήξουν την προσοχή σου και να μεταδώσουν το νόημά τους. Τους αρκεί μόνο το βάρος των λέξεων που φέρουν και ένας δυνατός, αυθεντικός συμβολισμός. 

Αν κάποιος βρεθεί,  στο όμορφο χωριό Τριοβασάλος της Μήλου, περπατώντας στον κεντρικό του δρόμο, θα βρεθεί μπροστά σε ένα τέτοιο σημείο. 

Πρόκειται για το σύγχρονο Μνημείο «Διάλογος Αθηναίων - Μηλίων», αφιερωμένο σε μια από τις πιο μαύρες, κυνικές, αλλά και διδακτικές σελίδες του Πελοποννησιακού Πολέμου: την πολιορκία και την καταστροφή της Μήλου από τους Αθηναίους το 416 π.Χ. 

Όταν η Ιστορία «Ραγίζει» στο Μάρμαρο 

Το μνημείο αποτελείται από δύο μεγάλες μαρμάρινες πλάκες. Με την πρώτη ματιά, ο επισκέπτης παρατηρεί ότι οι πλάκες είναι σκόπιμα ραγισμένες στη μέση, σαν να σκίζεται το μάρμαρο στα δύο από μια αόρατη βία. Κοντοστέκοντας, αντιλαμβάνεται αμέσως την πρόθεση του καλλιτέχνη: ήθελε να δηλώσει οπτικά ότι σε αυτό το σημείο «η ιστορία ραγίζει». Αποτυπώνει τη ρωγμή στον ελληνικό πολιτισμό, τον βίαιο ξεριζωμό, τη σφαγή όλων των ενηλίκων ανδρών της αρχαίας Μήλου και τον εξανδραποδισμό (υποδούλωση) των γυναικών και των παιδιών από την Αθηναϊκή Ηγεμονία. 

Φωτογραφία :το άγαλμα του αρχαίου Έλληνα ιστορικού μπροστά από το κοινοβούλιο στην Βιέννη της Αυστρίας 

Πάνω στο μάρμαρο, χαραγμένα, διαβάζουμε τα αποσπάσματα από το 5ο βιβλίο της ιστορίας του Θουκυδίδη αποδιδόμενα στα νέα ελληνικά ως εξής:

Το Άγαλμα των «Βουβών» Αποκαλυπτηρίων: Η άγνωστη Οδύσσεια του Μεγάλου Αλεξάνδρου στη Θεσσαλονίκη

 

Εισαγωγή: Μια γνώριμη σιλουέτα, μια άγνωστη ιστορία

Ζούμε σε μια ευλογημένη χώρα, την οποία όμως συχνά οι ίδιοι δεν τιμούμε όσο της αξίζει, προσπερνώντας αδιάφορα ακόμα και τα πιο λαμπρά κομμάτια της ιστορίας της.

 Κάθε φορά που περπατάμε στη Νέα Παραλία της Θεσσαλονίκης, λίγες δεκάδες μέτρα μετά τον Λευκό Πύργο, δεσπόζει ο έφιππος ανδριάντας του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Ένα μεγαλοπρεπές και επιβλητικό μνημείο, όπου ο Μακεδόνας στρατηλάτης απεικονίζεται καβάλα στον ορμητικό Βουκεφάλα να ατενίζει προς την Ανατολή.

 

ο έφιππος ανδριάντας του Μεγάλου Αλεξάνδρου

Αν ο Λευκός Πύργος είναι το σήμα κατατεθέν της πόλης, το άγαλμα αυτό είναι η ίδια η «καρδιά» της Μακεδονίας. Πρόκειται για ένα από τα πιο φωτογραφισμένα σημεία της Θεσσαλονίκης, ένα σύμβολο που οι περισσότεροι θεωρούμε ότι βρισκόταν πάντα εκεί.

 

Κι όμως, πίσω από αυτούς τους τέσσερις τόνους μπρούντζου κρύβεται μια απίστευτη περιπέτεια γεμάτη γραφειοκρατία, πολιτικές σκοπιμότητες, αλλά και μια τεράστια ιστορική ειρωνεία: το μεγαλύτερο άγαλμα της Ελλάδας δεν εγκαινιάστηκε ποτέ επίσημα. Η ιστορία της δημιουργίας του καθρεπτίζει απόλυτα τη νοοτροπία του νεοέλληνα και τις αγκυλώσεις της κοινωνίας μας.

Όταν η ιστορία τραγουδιέται: Από το «Τρένο του Θανάτου» των Βαλκανίων στις Πορείες της Μικρασίας

 

Όλα ξεκίνησαν ένα βράδυ, χαζεύοντας τυχαία στο YouTube. Έπεσα πάνω σε μια παλαιότερη οντισιόν του ελληνικού X-Factor. Μια κοπέλα της διπλανής πόρτας, η Ελένη (Λένα) Σιδηροπούλου, ανέβηκε στη σκηνή κρατώντας μόνο μια κιθάρα. Όταν άνοιξε το στόμα της για να τραγουδήσει το Ederlezi, χωρίς φτιασίδια, με μια φωνή δωρική, αρχέγονη και γεμάτη ψυχή, μετέφερε στο σήμερα όλο τον πόνο και την αλήθεια μιας άλλης εποχής.

Αυτό το βίντεο στάθηκε η αφορμή για να αναζητήσω την ιστορία αυτού του κομματιού, αλλά και να το συγκρίνω  με μια δική μας, συγκλονιστική μουσική και ιστορική περίπτωση: το Σμυρνέικο Μινόρε.

Η προκυμαία της Σμύρνης

Πώς δύο διαφορετικοί λαοί μετατρέπουν το συλλογικό τους τραύμα σε τέχνη; Πώς η μουσική μετατρέπεται από διασκέδαση στην υπέρτατη πράξη αντίστασης και φόρου τιμής;

Ederlezi: Το Τραγούδι που Γεννήθηκε στα Βαγόνια του Θανάτου (1942)

Οι περισσότεροι γνωρίζουμε το Ederlezi (ή Đurđevdan) μέσα από τις κορυφαίες ενορχηστρώσεις του Goran Bregović για την ταινία «Ο Καιρός των Τσιγγάνων». Για τους Ρομά των Βαλκανίων, είναι ο ύμνος της άνοιξης και της γιορτής του Άη Γιώργη. Πίσω όμως από τη μελωδία του, κρύβεται μια από τις πιο μαύρες και ταυτόχρονα ηρωικές σελίδες της βαλκανικής ιστορίας.

6 Μαΐου 1942, Σαράγεβο.

Οι φασίστες Κροάτες Ουστάσι, σύμμαχοι των Ναζί, συγκεντρώνουν περίπου 3.000 Σέρβους αιχμαλώτους. Τους στοιβάζουν μεσα στα βαγόνια σε ένα εμπορικό τρένο που μεττρέπεται σε «τρένο θανάτου» με προορισμό το διαβόητο στρατόπεδο συγκέντρωσης του Γιασένοβατς. Μέσα στα ασφυκτικά γεμάτα βαγόνια, χωρίς νερό και αέρα, ένας φυλακισμένος, μέλος του πολιτιστικού συλλόγου Sloga, αρχίζει να τραγουδά το παραδοσιακό Ederlezi για να δώσει κουράγιο στους μελλοθάνατους συντρόφους του.

Κατασκοπεία και ιστορική μνήμη: Το άγνωστο δίκτυο των σκιών στην Κωνσταντινούπολη και το σχέδιο ανατίναξης του Στόλου (1922)

 

Η Μεγάλη Συνωμοσία: Η Διαταγή 7492 και το Σχέδιο Ανατίναξης του Στόλου (1922)

Το δίκτυο των σκιών, ωστόσο, δεν σταμάτησε να λειτουργεί μετά την αποτροπή της επίθεσης στο Φανάρι. Το σκηνικό της σύγκρουσης μεταφέρθηκε σύντομα από τη στεριά στα βαθιά νερά του Βοσπόρου και της Θάλασσας του Μαρμαρά, εκεί όπου έπλεαν τα σύμβολα της ελληνικής ναυτικής ισχύος: η ναυαρχίδα «Γεώργιος Αβέρωφ» και το θωρηκτό «Κιλκίς».

Η ναυαρχίδα «Γεώργιος Αβέρωφ»

Το σκηνικό αποδείχθηκε πολύ πιο πολύπλοκο και βαθύ από όσο άφηναν να φανεί οι επίσημες αναφορές της εποχής. Η αντίστροφη μέτρηση για τη ναυτική δολιοφθορά ξεκίνησε επίσημα στις 8 Φεβρουαρίου 1922. Με την άκρως απόρρητη διαταγή 7492 του Γαζή Μουσταφά Κεμάλ Πασά, η Άγκυρα έθεσε σε εφαρμογή ένα φιλόδοξο σχέδιο για την ολοκληρωτική ανατίναξη του «Αβέρωφ» και του «Κιλκίς».

Η «Κόκκινη» Εκπαίδευση και η Επιχείρηση στο Σκούταρι

Στερούμενοι αξιόμαχου στόλου, οι Τούρκοι εθνικιστές στράφηκαν στη Σοβιετική Ρωσία (Μπολσεβίκους), η οποία αποτελούσε τον κύριο χρηματοδότη και εξοπλιστή τους. Μια ειδική ομάδα Τούρκων αξιωματικών στάλθηκε κρυφά στη Ρωσία με σκοπό την εντατική εκπαίδευση στη χρήση και την κατασκευή εξελιγμένων ρωσικών τορπιλών. Την ομάδα αυτή αποτελούσαν ο Συνταγματάρχης Σεφκέτ Βέης, ο Ταγματάρχης Αβνή Βέης, καθώς και οι Λοχαγοί Σαμπρής και Τσεβάτ Βέης.